Ομιλία Γενικής Γραμματέως Επικοινωνίας κ. Μαργαρίτας Παπαδά-Χειμώνα
Ομιλία στην Επιστημονική Διημερίδα του Πανεπιστημίου Αθηνών για τα ΑΜΕΑ
Ένα συνέδριο σαν το σημερινό-για το οποίο με χαρά δέχτηκα την πρόσκληση-έχει μια ευοίωνη και μια δυσοίωνη διάσταση. Η θετική ανάγνωση που μπορεί να γίνει είναι πως ως κοινωνία, πολιτεία, πανεπιστημιακή κοινότητα, είμαστε εδώ, συζητάμε, αναζητάμε λύσεις για τα προβλήματα που προκύπτουν σχετικά με τους συμπολίτες μας με αναπηρία.
Η αρνητική διάσταση του όλου εγχειρήματος είναι ακριβώς η ίδια: ότι δηλαδή συζητάμε και αναζητάμε, χωρίς να έχουμε εδώ και χρόνια βρει, εφαρμόσει και εμπεδώσει κανόνες και λύσεις που θα ενέτασσαν τα ΑΜΕΑ απολύτως ισότιμα στον κοινωνικό ιστό.
Πρέπει εδώ να τονιστεί και να ακουστεί προς όλες τις κατευθύνσεις μια κρίσιμη διαπίστωση: η θέση, η αντιμετώπιση, οι ευκαιρίες που παρέχει μια κοινωνία προς τα ΑΜΕΑ σηματοδοτούν ως ένα βαθμό και το επίπεδο του κοινωνικού της πολιτισμού. Και ακόμα πιο πέρα: αφορά στον πυρήνα της δημοκρατίας μας.
Βέβαια εξέλιξη υπάρχει. Στερεότυπα χρόνων καταρρίπτονται. Προκαταλήψεις δεκαετιών υπερνικώνται.
Αν κάποιος Έλληνας ταξίδευε-όχι πολύ παλαιότερα-ακόμα και τη δεκαετία του '80, σε μια ευρωπαϊκή πόλη, καταρχάς ένιωθε έκπληξη για το πλήθος των ανθρώπων με αναπηρία που εκεί υπήρχαν: κυκλοφορούσαν άνετα, με τα αμαξίδιά τους-εν προκειμένω οι έχοντες κινητική αναπηρία- εργάζονταν, διασκέδαζαν, έπιναν τον καφέ τους στις πλατείες.
Στην Ελλάδα κάτι ανάλογο συνέβαινε σε μικρότερο ή ελάχιστο βαθμό. Σχεδόν πουθενά άνθρωποι με αναπηρία. Αόρατοι. Εξαφανισμένοι. Μια πρώτη επιπόλαιη και αφελής σκέψη θα ήταν πως δεν υπάρχουν τόσοι ανάπηροι στη χώρα μας. Μια δεύτερη, πιο ώριμη και σωστή είναι πως φυσικά υπάρχουν αναλογικά και ποσοστιαία οι αντίστοιχοι, αλλά δεν κυκλοφορούν. Γίνονται αντικείμενο, διακρίσεων. Και να θέλουν δεν υπάρχουν οι υποδομές που θα τους διευκολύνουν να κυκλοφορούν ανάμεσά μας.
Βέβαια, με το πέρασμα των χρόνων-και από τη δεκαετία του '80 που ανέφερα ως παράδειγμα-μέχρι σήμερα, η ελληνική κοινωνία έχει κάνει βήματα για την ενσωμάτωση των ΑΜΕΑ στο κοινωνικό γίγνεσθαι.
Σε αυτό το σημείο, αξίζει να αναφερθούμε σε μερικά σημαντικά σημεία προόδου που πραγματώθηκαν τα τελευταία χρόνια.
Tο Σεπτέμβριο του 2004, μετά από πρόταση του Π/Θ κ. Κώστα Καραμανλή, συγκροτήθηκε από τη Βουλή, με ομόφωνη απόφαση της Ολομέλειας, Ειδική Διακομματική Επιτροπή για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που απασχολούν τα ΑΜΕΑ. Πριν από ένα χρόνο κατατέθηκε στη Βουλή η Έκθεσή της. Το περιεχόμενό της αφορούσε σε δυνατότητες και τρόπους επίλυσης των προβλημάτων. Αυτή η έκθεση σηματοδότησε μια καλή αρχή, αφού αποτέλεσε την πρώτη εμπεριστατωμένη και συνολική καταγραφή του ζητήματος. Το πλαίσιο στο οποίο οριοθετήθηκαν τα επόμενα βήματα. Και είναι πράγματι ενθαρρυντικό πως όλες οι πολιτικές δυνάμεις του τόπου συμφώνησαν στην αναγκαιότητα λήψης μέτρων.
Εμείς στη ΓΓΕ-ΓΓΕ, καθώς και θεσμικά ο ρόλος μας αφορά στην Επικοινωνία και Ενημέρωση των πολιτών έχουμε θέσει το θέμα προς ανοιχτή συζήτηση.
Καταρχάς αφετηρία του δημόσιου διαλόγου υπήρξε διεθνής διημερίδα που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2006, μετά από πρωτοβουλία του Υπουργού Επικρατείας κ. Θ. Ρουσόπουλου. Το εν λόγω συνέδριο που έλαβε χώρα στο κέντρο Τύπου της ΓΓΕ-ΓΓΕ είχε εκ των πραγμάτων μια πιο στοχευμένη οπτική. Κεντρικό θέμα του: «Άτομα με αναπηρία και ΜΜΕ»
Η πραγματικότητα στον τομέα αυτόν πικρή: κατά κανόνα τα ΑΜΕΑ όπως και άλλες ομάδες πληθυσμού, δεν έχουν πρόσβαση στα ΜΜΕ, με αποτέλεσμα να οδηγούνται σε κοινωνικό αποκλεισμό.
Άλλοτε παρουσιάζεται μια εικόνα στρεβλή, υπονομευτική, που ακυρώνει την κοινωνική τους υπόσταση. Ανακρίβειες, υπερβολές, αλλά και οίκτος μέσα από μια υπερτονισμένη φιλανθρωπική διάσταση. Τελικά τα αποτελέσματα ακριβώς τα αντίθετα από τα αναμενόμενα: λύπηση, διαχωρισμός, στεγανά, κοινωνικός αποκλεισμός, λιγότερες ευκαιρίες, απέχθεια και φόβος, λες και είναι κάτι κολλητικό.
Στο περυσινό πρώτο διεθνές συνέδριο τέθηκαν αυτά τα θέματα επί τάπητος.
Μέσω γόνιμων προβληματισμών, ιδεών και απόψεων που διατυπώθηκαν, προέκυψαν κάποιες κρίσιμες διαπιστώσεις:
1. Η εικόνα που προβάλλουν τα ΜΜΕ για τα ΑΜΕΑ δεν είναι ικανοποιητική
2. Ανεπαρκής κρίνεται και η προσβασιμότητα των ΑΜΕΑ στα ΜΜΕ, καθώς πλήθος μηνυμάτων που παράγουν τα ΑΜΕΑ δεν φτάνουν στην κοινωνία
3. Οι όποιες γραφειοκρατικές παρεμβάσεις δεν πρόκειται να θεραπεύσουν το πρόβλημα της στρεβλής εικόνας των ΑΜΕΑ στα ΜΜΕ. Απαιτούνται μέτρα ουσιαστικής ενθάρρυνσης, δημιουργικές προτάσεις και κανόνες δεοντολογίας.
4. Όσα αποφασιστούν σε επίπεδο Πολιτείας και Κοινωνίας, πρέπει να είναι προϊόν μιας διαρκούς και συνεχιζόμενης επικοινωνίας ανάμεσα στους εκπροσώπους του αναπηρικού κινήματος, τους εργαζόμενους στα ΜΜΕ και την Πολιτεία.
Κλείνοντας τη διημερίδα ο κ. Υπουργός δεσμεύτηκε για συγκεκριμένες δράσεις, τις οποίες υλοποιήσαμε και υλοποιούμε. Συγκεκριμένα:
1. Η διεθνής διημερίδα με θέμα «Άτομα με αναπηρία και ΜΜΕ» γίνεται ετήσιος θεσμός. Για του λόγου το αληθές, για φέτος έχει προγραμματιστεί για τις 18-19 Ιουνίου, στο Κέντρο Τύπου της ΓΓΕ-ΓΓΕ, το 2ο διεθνές συνέδριο «Άτομα με αναπηρία και ΜΜΕ»
2. Παράλληλα θα πραγματοποιηθεί διεθνές φεστιβάλ ντοκιμαντέρ με θέμα την αναπηρία. Πρόκειται για το 1ο διεθνές φεστιβάλ «ντοκιμαντέρ και αναπηρία- emotiοn pictures» που θα λάβει χώρα 16-18 Ιουνίου στο νέο Μουσείο Μπενάκη και στο οποίο με χαρά σας προσκαλούμε
3. Δημιουργήθηκε ειδική ιστοσελίδα ameamedia , για τη θεματική «'Ατομα με αναπηρία και ΜΜΕ»
4. Μετατροπή του ιστότοπου της υπηρεσίας μας, σε ομιλούντα
5.Κάθε χρόνο διεξάγεται έρευνα κοινής γνώμης από το ΙΟΜ, με θέμα την προσβασιμότητα των ΑΜΕΑ
στα ΜΜΕ. Φέτος θα δημοσιοποιηθεί γύρω στα τέλη Μαϊου.
6.Η έκδοση της υπηρεσίας μας «2006, πολιτικά γεγονότα» γράφτηκε και διανεμήθηκε σε ενδιαφερόμενους και σε μορφή Μπράιγ
7.Θέλω να θυμίσω επιπρόσθετα, τη λειτουργία του ψηφιακού καναλιού Πρίσμα+ που εκπέμπει πρόγραμμα για ΑΜΕΑ. Επίσης και το γεγονός ότι η υπηρεσία μας προώθησε την ένταξη προμήθειας και διάθεσης αποκωδικοποιητών στο πρόγραμμα Κοινωνία της Πληροφορίας. Οι αποκωδικοποιητές αυτοί θα δοθούν σε όλα τα άτομα με αναπηρία που το επιθυμούν και έχουν πρόσβαση στην ψηφιακή τηλεόραση. Το έργο βρίσκεται στο στάδιο ολοκλήρωσης από το Ινστιτούτο Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους (ΕΣΑΜΕΑ,ΣΕΤΕ)
8.Άφησα για το τέλος, κάτι το οποίο πολλοί ελπίζω να έχετε στα χέρια σας -μιας και διανείμαμε αντίτυπα στους συνέδρους: αναφέρομαι στο εγχειρίδιο για τους δημοσιογράφους, με δόκιμους και αδόκιμους όρους σε θέματα που αφορούν τα ΑΜΕΑ.
Πρόκειται, όπως αναφέρεται και στον τίτλο, για έναν Δημοσιογραφικό Οδηγό που φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα χρηστικό εργαλείο για τους ανθρώπους των ΜΜΕ αλλά και ευρύτερα.
Εδώ πρέπει να μην υπάρξει κανενός είδους παρανόηση σχετικά με τις προθέσεις μας απέναντι στους λειτουργούς του Τύπου.
Πρόθεση μας δεν ήταν και δεν είναι να χειραγωγήσουμε, να ελέγξουμε ή να κάνουμε «κακώς εννοούμενες» υποδείξεις.
Εξάλλου η τήρηση της δημοσιογραφικής δεοντολογίας σε ό,τι αφορά την παρουσίαση θεμάτων αναπηρίας, δεν έχει να κάνει με την ύπαρξη ή όχι καλών προθέσεων. Έχει να κάνει με την αμηχανία κυρίως. Έχει να κάνει με την ύπαρξη ή όχι βασικών γνώσεων. Έχει να κάνει με την απομυθοποίηση της αναπηρίας, με την απελευθέρωση της σκέψης από χρόνια ριζωμένα στερεότυπα και προκαταλήψεις. Όλα τα παραπάνω παρεμποδίζουν την ορθή και δίκαιη εστίαση στον άνθρωπο και όχι στην αναπηρία του, στον πολίτη με αναπηρία και όχι στον ανάπηρο πολίτη. Ο πρώτος έχει δικαιώματα. Ο δεύτερος γίνεται αντικείμενο φιλανθρωπίας.
Είχα την ευκαιρία να κάνω εδώ μπροστά σας αυτήν την, τρόπο τινά, ανασκόπηση των σχεδιασμών και των δράσεών μας στον τομέα της ευθύνης και των αρμοδιοτήτων μας. Παράλληλα, να σας τις παρουσιάσω. Οφείλω να επισημάνω πως και το παρόν συνέδριο λειτουργεί συμπληρωματικά και ευθυγραμμίζεται με ένα ευρύτερο κοινωνικό ζητούμενο για ίσες ευκαιρίες, άρση των κάθε είδους αποκλεισμών και ανισοτήτων. Το ζήτημα αφορά την ποιότητα της Δημοκρατίας και τον κοινωνικό μας πολιτισμό. Η πρόκληση είναι τεράστια. Σε έναν τέτοιο αγώνα κανένας δεν περισσεύει.
Για την ΓΓΕ-ΓΓΕ ο στόχος είναι ένας: Κάθε χρόνο, ένα βήμα παραπέρα. Ένα βήμα ουσίας. Ένα αποτέλεσμα.