Πρακτικά

«Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία και ΜΜΕ»

 

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΟΥΣΙΔΗΣ

 

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Κυρίες και κύριοι, μία διαπίστωση, ένα σχόλιο και μία ευχή. Εν τάχει όμως, όπως προείπε και η κα Παπαδά, λόγω των εκτάκτων γεγονότων και να έχετε υπόψη σας ότι είμαστε και περικυκλωμένοι από τρεις συγκεντρώσεις. Ο Άνθιμος από πάνω, ο Καρατζαφέρης από κάτω και δεξιά οι αναρχικοί, οπότε πρέπει να τελειώνουμε και γρήγορα.

 Είπα μία διαπίστωση, ένα σχόλιο και μία ευχή. Όταν τα πράγματα έχουν μία συνέχεια, οι πιθανότητες να φτάσεις σε αποτέλεσμα πολλαπλασιάζονται. Κρατώ μπροστά μου το δημοσιογραφικό οδηγό για θέματα αναπηρίας που εξέδωσε η Γενική Γραμματεία Ενημέρωσης το 2006. Ήταν καρπός του πρώτου βήματος που έγινε για να συστηματοποιηθεί μία προσέγγιση στο μείζον ζήτημα που μας απασχολεί  και σήμερα. Δεν έχουμε να κάνουμε με περιστασιακό και παροδικό ενδιαφέρον απ' την πλευρά της πολιτείας και αυτό είναι και ευχάριστο και ενθαρρυντικό.

Το σχόλιο τώρα. Πολλές απ' τις προτάσεις που περιέχονταν σε αυτό τον οδηγό και διατυπώθηκαν σε εκδηλώσεις όπως η σημερινή, δεν έχουν ενσωματωθεί επαρκώς στην καθημερινή πρακτική όλων των μέσων ενημέρωσης. Αυτό πρέπει να μας απασχολήσει, να μας παρακινήσει σε παραπέρα δράσεις αλλά όχι να μας θορυβήσει, διότι σημαίνει ότι η προσέγγιση που επιχειρείται είναι σε σωστή κατεύθυνση.

Κανείς δεν πάει να επιβάλει ένα κανονιστικό πλαίσιο στα ΜΜΕ ακυρώνοντας στην ουσία το ίδιο το αίτημα για ορθή αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρία και προκρίνοντας έναν κωδικοποιημένο καθωσπρεπισμό.

Η στάση των ΜΜΕ απέναντι στα άτομα με αναπηρία είναι ένα απ' τα ζητήματα που οι δημοσιογράφοι οφείλουμε να εξετάζουμε εν προόδω. Aπ' τη μία να εξειδικεύουμε για την περίπτωση γενικές αρχές που περιέχονται στον κώδικα δεοντολογίας μας, απ' την άλλη να εμπλουτίζουμε το δημοσιογραφικό μας οπλοστάσιο, έτσι ώστε να μπορούμε να ανταποκριθούμε στις αυξημένες απαιτήσεις του συγκεκριμένου θέματος. Να είμαστε με άλλα λόγια επαρκείς απέναντί του. Η επάρκεια αυτή δεν κατακτάται μονομιάς, θέλει συνεχές κυνηγητό.

Η ευχή. Είναι κάπως εκ του περισσού γιατί ήδη από τον κατάλογο των εκλεκτών ομιλητών φαίνεται ότι γίνεται πραγματικότητα με το παραπάνω, ωστόσο ας τη διατυπώσω. Ως κοινωνία αλλά και ως δημοσιογράφοι μακάρι να κινούμαστε πάντα τόσο μακριά από την εσωστρέφεια, όσο μας υποδεικνύουν εκδηλώσεις όπως η σημερινή. Μόνο κερδισμένοι θα βγούμε όλοι.

Ο λόγος στους ομιλητές τώρα και συγκεκριμένα στην Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Μακεδονίας κα Παρούλα Νάσκου - Περράκη.

 

Π. ΝΑΣΚΟΥ - ΠΕΡΡΑΚΗ: Ευχαριστώ κύριε Πρόεδρε, που μου δίνετε το λόγο,

Θερμές ευχαριστίες επιθυμώ να εκφράσω και στην κα Παπαδά για την πρόσκληση που μου απηύθυνε για να μιλήσω στην σημερινή ημερίδα. Επιτρέψτε μου από το βήμα αυτό να συγχαρώ την κα Παπαδά για τις πρωτοβουλίες που παίρνει και την ευαισθησία που δείχνει τόσο η ίδια όσο και το Υπουργείο Τύπου για τα ζητήματα που απασχολούν τα ΑμεΑ και ιδιαίτερα τα παιδιά ΑμεΑ.

Κυρίες και κύριοι, αν η προστασία των παιδιών είναι πρωταρχικό καθήκον κάθε κοινωνίας, η προστασία των παιδιών ΑμεΑ είναι υποχρέωση. Σ' αυτές τις υποχρεώσεις που έχει η χώρα μας θα αναφερθώ στο πρώτο μέρος της εισήγησής μου, υποχρεώσεις που απορρέουν από διεθνείς συμβάσεις και πράξεις που μας δεσμεύουν, ενώ στο δεύτερο μέρος θα προσπαθήσω να ανταλλάξω μαζί σας κάποιες σκέψεις για τον ρόλο των ΜΜΕ, όπως διαγράφεται κι αυτός από διεθνείς πράξεις που έχει κυρώσει η Ελλάδα.

«Τα δικαιώματα των παιδιών ΑμεΑ και τα ΜΜΕ»

Όταν αναφερόμαστε στα ΑμεΑ, αναφερόμαστε στην μεγαλύτερη μειονότητα που υπάρχει στον πλανήτη μας, γύρω στα 600 εκ. άτομα, 150 από τα οποία είναι παιδιά. Και νομίζω ότι θα συμφωνούσαμε όλοι ότι η διεθνής κοινότητα θα έπρεπε να ασχοληθεί με την μειονότητα αυτή αρκετά χρόνια πριν.

Τα δικαιώματα των παιδιών ΑμεΑ κατοχυρώνονται από το Σύνταγμά μας και από όλες τις διεθνείς πράξεις δικαιωμάτων του ανθρώπου σε παγκόσμιο και περιφερειακό επίπεδο. Ενδεικτικά αναφέρω την Οικουμενική Διακήρυξη Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (άρθρο 25), τον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη (άρθρο 15), το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα (άρθρα 9 & 12), τις Συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωση Εργασίας (αρ. 159/83, 202/52, 37+38/33), Νόμους και Ν.Δ.

Η σημαντικότερη από αυτές είναι η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού του 1989, την οποία η χώρα μας έχει κυρώσει μαζί με τα δύο Πρόσθετα Πρωτόκολλα. Το δεύτερο όμως σημαντικότερο κείμενο που προστατεύει τα ΑμεΑ και κατ' επέκταση και τα παιδιά ΑμεΑ, είναι η πρόσφατη Σύμβαση ΑμεΑ του 2007, η οποία δεν έχει τεθεί ακόμα σε ισχύ.

Είναι θετικό ωστόσο ότι η μεν Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού προβλέπει μια Επιτροπή για τα δικαιώματα του παιδιού που εξετάζει τις εκθέσεις που της αποστέλλουν τα κράτη μέρη για την εφαρμογή των διατάξεων της Σύμβασης στο εσωτερικό των κρατών, ενώ το σημαντικό είναι ότι η νέα Σύμβαση για τα ΑμεΑ του 2007 προβλέπει τον 3^ο σε παγκόσμιο επίπεδο μηχανισμό δυνατότητας άσκησης ατομικής προσφυγής κατά του κράτους που παραβιάζει τα δικαιώματα που περιέχει η Σύμβαση ενώπιον της νέας Επιτροπής για τα ΑμεΑ. 

Το γεγονός ότι η τελευταία αυτή Σύμβαση υιοθετήθηκε σχετικά γρήγορα και κυρίως ότι συνοδεύεται από μηχανισμό ατομικής προσφυγής κρίνεται ως μέγιστη επιτυχία της διεθνούς κοινότητας για την προστασία των ΑμεΑ, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι τα κράτη μέρη είναι ιδιαίτερα διστακτικά στην υιοθέτηση παρόμοιων μηχανισμών και διαδικασιών. Δείχνει ωστόσο και την ευαισθητοποίηση των κρατών στην αρωγή και προστασία αυτής της μεγάλης μειονότητας. Μένει να δούμε την εφαρμογή της στην πράξη. 

Ποιες είναι οι ειδικότερες διατάξεις που προστατεύουν το παιδί ΑμεΑ.

Υπάρχουν δύο βασικές διατάξεις που αναφέρονται στα παιδιά με αναπηρίες: πρόκειται για τα άρθρα 2 και 23 της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Το άρθρο 2 υποχρεώνει τα κράτη μέρη αφενός να σέβονται όλα τα δικαιώματα που αναφέρονται στη Σύμβαση και αφετέρου να εγγυώνται σε κάθε παιδί που υπάγεται στη δικαιοδοσία τους τον σεβασμό των δικαιωμάτων χωρίς διάκριση φυλής, φύλου, γλώσσας, θρησκείας και οποιασδήποτε άλλης κατάστασης.

Η διάταξη υποχρεώνει τα κράτη μέρη να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να αποφευχθούν οι διακρίσεις σε βάρος των παιδιών, συμπεριλαμβανομένης επομένως και της αναπηρίας, εφόσον αναφέρεται σε «οποιαδήποτε άλλη κατάσταση».

Η απαγόρευση διάκρισης, με ειδική αναφορά στα ΑμεΑ, διατυπώνεται με σαφήνεια στη Σύμβαση ΑμεΑ του 2007 (άρθρο 5) και στο Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 21), που με τη θέση σε ισχύ της Μεταρρυθμιστικής Συνθήκης αποκτά υποχρεωτικό-δεσμευτικό χαρακτήρα.  

Αυτή η σαφής αναφορά που απαγορεύει την διάκριση λόγω αναπηρίας είναι σημαντική και μπορούμε να την εξηγήσουμε από το γεγονός ότι τα παιδιά ΑμεΑ ανήκουν σε μια από τις πιο ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες.

Ερμηνεύοντας την διάταξη αυτή, τα κράτη μέρη στην προσπάθειά τους να αποτρέψουν ή περιορίσουν όλων των ειδών τις διακρίσεις κατά παιδιών ΑμεΑ θα πρέπει να λάβουν τα εξής μέτρα:

(α) να ενσωματώσουν με σαφήνεια στα Συντάγματά τους διατάξεις απαγόρευσης διακρίσεων σχετικά με την αναπηρία, καθώς και σ' όλους τους Νόμους που αναφέρονται στην απαγόρευση των διακρίσεων.

Στην πράξη, στο άρθρο 5 του Συντάγματος θα πρέπει να προστεθεί στην § 2 που αναφέρεται στην απαγόρευση των διακρίσεων και «λόγω αναπηρίας».

(β) να προβλέπουν αποτελεσματικά μέτρα αποκατάστασης σε περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων των παιδιών ΑμεΑ και να βεβαιώνουν ότι τα μέτρα αυτά είναι εύκολα προσβάσιμα στα παιδιά ΑμεΑ και στους γονείς τους ή σε όσους έχουν την επιμέλεια των παιδιών.

(γ) να προβαίνουν σε ενημερωτικές και εκπαιδευτικές εκστρατείες που στοχεύουν στο ευρύ κοινό και σε ειδικούς επαγγελματίες με σκοπό να αποτρέψουν ή περιορίσουν de facto διακρίσεις κατά παιδιών ΑμεΑ.

Τα κορίτσια ΑμεΑ είναι συχνά πιο ευάλωτα στις διακρίσεις και λόγω φύλου. Για τον λόγο αυτό τα κράτη καλούνται να προσέξουν ιδιαίτερα τα κορίτσια ΑμεΑ λαμβάνοντας ειδικά μέτρα με σκοπό να βεβαιώσουν ότι προστατεύονται καλά, να έχουν πρόσβαση σε όλες τις υπηρεσίες.

Το άρθρο 23 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού αναφέρεται αποκλειστικά στα παιδιά ΑμεΑ. Σύμφωνα με την §1, τα παιδιά ΑμεΑ θα πρέπει να διάγουν πλήρη και αξιοπρεπή ζωή με συνθήκες που εγγυώνται την αξιοπρέπειά τους, ευνοούν την αυτονομία τους και διευκολύνουν την ενεργό συμμετοχή τους στη ζωή του συνόλου.

Τα κράτη οφείλουν να λαμβάνουν μέτρα που θα αποβλέπουν προς αυτόν το ρόλο. Το κύριο μήνυμα αυτής της παραγράφου είναι ότι τα παιδιά ΑμεΑ θα πρέπει να συμμετέχουν στη ζωή του συνόλου.

Η §2 υπογραμμίζει ότι τα παιδιά ΑμεΑ θα τυγχάνουν ειδικής φροντίδας κι εξασφάλισης βοήθειας, προσαρμοσμένης στην κατάσταση του παιδιού και στις περιστάσεις των γονέων του ή αυτών που έχουν την επιμέλειά του.

Η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού ζητά από τα κράτη να παράσχουν ειδική βοήθεια στα παιδιά ΑμεΑ κατά προτεραιότητα, ενώ η §3 αναφέρεται στην δωρεάν βοήθεια προς τους γονείς  και σχεδιάζεται έτσι ώστε τα παιδιά ΑμεΑ να έχουν αποκλειστική πρόσβαση στην εκπαίδευση, επιμόρφωση, περίθαλψη, αποκατάσταση με στόχο την κοινωνική ένταξη και προσωπική ανάπτυξη.

Τέλος, στην § 4 προτείνεται η συνεργασία με άλλα κράτη και η ανταλλαγή πληροφοριών με σκοπό την διεύρυνση της εμπειρίας και τελικό στόχο την βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών

Η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού υιοθέτησε το 2007 ένα Γενικό Σχόλιο, ερμηνεύοντας τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού προσαρμοσμένη στα παιδιά ΑμεΑ. Σύμφωνα με το Γενικό αυτό Σχόλιο τίθενται οι γενικές αρχές της προστασίας του παιδιού ΑμεΑ και ερμηνεύονται τα κατ' ιδίαν δικαιώματα που διασφαλίζουν την προστασία του. Έτσι, στο άρθρο 3 του Γενικού Σχολίου που αναφέρεται στις γενικές αρχές, τονίζεται ότι:

 «Σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν στα παιδιά, είτε αυτές λαμβάνονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς κοινωνικής προστασίας, είτε από τα δικαστήρια, τις διοικητικές αρχές ή από τα νομοθετικά όργανα, πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον του παιδιού». Το άρθρο αυτό στοχεύει στο να καλύψει όλες τις διαστάσεις του συστήματος φροντίδας και προστασίας των παιδιών και με όλες τις παραμέτρους και θα πρέπει να αποτελεί την βάση των προγραμμάτων και των πολιτικών και να λαμβάνεται υπόψη σε κάθε υπηρεσία που προσφέρεται για τα παιδιά ΑμεΑ και σε κάθε δράση που τα αφορά.

Σχετικά με το δικαίωμα στη ζωή, στην επιβίωση και την ανάπτυξη (άρθρο 6), η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού τονίζει ότι σε πολλές χώρες τα παιδιά ΑμεΑ υποβάλλονται σε πρακτικές που παραβιάζουν το δικαίωμα αυτό, η δε αναπηρία θεωρείται κακός οιωνός που μπορεί να στιγματίσει το οικογενειακό γενεαλογικό δέντρο με συνέπεια τα παιδιά ΑμεΑ να πέφτουν θύματα βρεφοκτονίας. Τα εγκλήματα αυτά είναι συνήθως ατιμώρητα. Τα συμβαλλόμενα κράτη θα πρέπει να αναλάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να θέσουν τέρμα σε αυτές τις πρακτικές και να διαβεβαιώσουν την κατάλληλη τιμωρία όλων αυτών που άμεσα ή έμμεσα καταπατούν το δικαίωμα στη ζωή, την επιβίωση και την ανάπτυξη των παιδιών ΑμεΑ.

Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στο σεβασμό για τις απόψεις του παιδιού (άρθρο 12). Πολύ συχνά, ενήλικες με ή χωρίς αναπηρίες σχεδιάζουν πολιτικές και παίρνουν αποφάσεις για τα παιδιά ΑμεΑ χωρίς να αφήνουν τα ίδια τα παιδιά να συμμετέχουν σε αυτήν την διαδικασία. Είναι απαραίτητο τα παιδιά να έχουν άποψη για όλες τις διαδικασίες που τα αφορούν. Τα παιδιά θα πρέπει να εκπροσωπούνται σε διάφορους θεσμούς, όπως στη Βουλή, σε επιτροπές και άλλους χώρους όπου μπορούν να εκφράσουν τις απόψεις τους και να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων που τα αφορούν εν γένει, ειδικότερα τα παιδιά ΑμεΑ. Κατ' αυτό τον τρόπο οι πολιτικές που υιοθετούνται έχουν στόχο την ικανοποίηση των αναγκών και των επιθυμιών των παιδιών.

Στον τομέα των υπολοίπων δικαιωμάτων και ελευθεριών: το δικαίωμα στο όνομα και την εθνικότητα, την διατήρηση της ταυτότητας, την ελευθερία της έκφρασης, την ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας, την ελευθερία του να συνεταιρίζεται και του να συνέρχεται ειρηνικά, το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και το δικαίωμα να μην υποβάλλεται σε βασανιστήρια ή σε άλλες σκληρές, απάνθρωπες ή εξευτελιστικές τιμωρίες ή μεταχείριση και να μην στερείται της ελευθερίας, είναι οικουμενικά δικαιώματα και ελευθερίες που πρέπει να προωθούνται και να προστατεύονται για όλους, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών ΑμεΑ.

Επίσης, τονίζει την ανάγκη εγγραφής τους στα μητρώα. Τα παιδιά ΑμεΑ είναι δυσανάλογα εκτεθειμένα λόγω της μη εγγραφής τους στο ληξιαρχείο. Χωρίς την ληξιαρχική πράξη γέννησης τα παιδιά δεν θεωρούνται νόμιμα και θεωρούνται ανύπαρκτα για τις στατιστικές μελέτες που εκπονεί το κάθε κράτος. Τα παιδιά πρέπει να εγγράφονται σε ληξιαρχεία. Αν δεν υπάρχουν να ζητάνε από τα κράτη να φτιάξουν ακόμη και κινητές μονάδες. Θα πρέπει να βοηθούμε τα παιδιά να μεταφέρονται έστω και δωρεάν και να έχουν πρόσβαση στα δημόσια μέσα μεταφοράς, εμπορικά κέντρα, χώρους δημιουργίας, πρόσβαση χωρίς χρέωση αν είναι δυνατόν σε κτίρια, σχολεία, οπουδήποτε υπάρχει ανάγκη, καταρχήν να βρίσκονται και με άλλα παιδιά και να συμμετέχουν στο κοινωνικό σύνολο.

Η βία, η βιαιοπραγία, η κακή μεταχείριση και η εγκατάλειψή τους απαγορεύονται. Η Επιτροπή ζητάει από τα κράτη να εκπαιδεύσουν τους γονείς και τους κηδεμόνες έτσι ώστε να αντιλαμβάνονται τα σημάδια των παιδιών που υφίστανται κακή μεταχείριση, να διαβεβαιώσουν ότι οι γονείς επαγρυπνούν όταν επιλέγουν τους χώρους και τα άτομα που απασχολούνται τα παιδιά ΑμεΑ, να παρέχουν την υποστήριξη στους γονείς και συγγενείς και όσους φροντίζουν τα παιδιά ΑμεΑ, να διαβεβαιώνουν ότι τα σχολεία δεν επιτρέπουν τον αποκλεισμό και την κακή μεταχείριση και μια σειρά από άλλα μέτρα τα οποία δεν αναφέρω λόγω έλλειψης χρόνου. Να εξασφαλίσουν επίσης τη θεραπεία και επανένταξη των θυμάτων κακής μεταχείρισης, διότι αυτό κρίνεται πάρα πολύ σημαντικό.

Ιδρύματα: η εναλλακτική φροντίδα θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Αν είναι να βάλουμε ένα παιδί ΑμεΑ σε ίδρυμα, τονίζει η Επιτροπή, να ζητάμε πάντα τη γνώμη των παιδιών μήπως δε θέλουν να αλλάξουν περιβάλλον. Δικαίωμα στην υγεία, πρόσβαση σε ποιοτικό σύστημα υγείας. Πρέπει να παρέχουμε όσο το δυνατόν περισσότερες προσβάσεις στην ενημέρωση, προκειμένου να ενημερώνονται τόσο τα ίδια τα παιδιά όσο και οι γονείς τους.

Βασική υγεία και ευημερία: η Επιτροπή ζητάει από τα κράτη να θεσπίσουν σύστημα πρόωρης αναγνώρισης και επέμβασης ώστε τα παιδιά να αντιμετωπίζονται συνολικά από επαγγελματίες διαφόρων ειδικοτήτων. Και η Επιτροπή εξαιρετικά ενοχλημένη με την πρακτική της στείρωσης των παιδιών ΑμεΑ που ακολουθούν πολλά κράτη, απαιτεί να απαγορεύσουν την ψήφιση παρόμοιων νόμων.

Εκπαίδευση και δραστηριότητες αναψυχής: Μεγάλη έμφαση δίνεται στο θέμα της εκπαίδευσης καθώς επίσης και στη συμμετοχή του παιδιού στην πολιτιστική ζωή, στα αθλήματα, σε προγράμματα τηλεόρασης, κινηματογράφου. Ούτε λίγο, ούτε πολύ, η Σύμβαση ζητάει από τα κράτη μέρη όπου υπάρχει κινηματογράφος να έχουμε ηθοποιούς παιδιά ΑμεΑ, όπου έχουμε παιδικές εκπομπές να έχουμε παιδιά ΑμεΑ, όπου οτιδήποτε συμβαίνει που απευθύνεται σε παιδιά ΑμεΑ, τα παιδιά ΑμεΑ να είναι εκείνα που συμμετέχουν καταρχήν. Ιδιαίτερη πρόνοια γίνεται επίσης για τα παιδιά ΑμεΑ που βρίσκονται στο δρόμο καθώς και για τα παιδιά πρόσφυγες ΑμεΑ.

Κυρίες και κύριοι, η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού συνιστά στα συμβαλλόμενα μέρη να αναλάβουν την αναθεώρηση όλων των εσωτερικών νόμων, έτσι ώστε οι διατάξεις της Σύμβασης να είναι εφαρμοστέες όχι μόνο γενικά στα παιδιά, αλλά ειδικότερα στα παιδιά ΑμεΑ. Είναι ανάγκη να υπάρχει ένα εθνικό σχέδιο δράσης το οποίο θα ενσωματώνει όλες τις διατάξεις της Σύμβασης.

Και η Επιτροπή έχει συστήσει κατ' επανάληψη στα συμβαλλόμενα κράτη να υιοθετήσουν μέτρα, να συντονίσουν τέτοιες στρατηγικές και πολιτικές για την προστασία αυτών των παιδιών. Η Σύμβαση δεν αναφέρει πουθενά τι ποσοστό απ' τον κρατικό προϋπολογισμό πρέπει να παρέχεται για τα παιδιά ΑμεΑ. Ωστόσο εκείνο που επιβάλει στα κράτη είναι να επιλέγουν και να καθορίζουν ποιο είναι αυτό το ποσοστό, ούτως ώστε να λαμβάνονται τα κατάλληλα μέτρα και να προστατεύονται όλα τα παιδιά, με έμφαση στα παιδιά ΑμεΑ.

Κι έρχομαι στο δεύτερο μέρος της εισήγησής μου και στον ρόλο των ΜΜΕ σχετικά με τα παιδιά ΑμεΑ. Τι μπορούν να κάνουν τα ΜΜΕ όσον αφορά την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών ΑμεΑ. Το άρθρο 8 της Σύμβασης ΑμεΑ ζητάει από τα κράτη να βοηθήσουν στην αλλαγή της νοοτροπίας της κοινωνίας μας, των προκαταλήψεων όπου υπάρχουν και νομίζω ότι αυτό τον ρόλο μπορούν να αναλάβουν και να υλοποιήσουν τα ΜΜΕ.

Κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη συμβολή των ΜΜΕ, μόνο μέσω διαφημίσεων, ειδικών τηλεοπτικών εκπομπών και ειδικών εντύπων. Το έντυπο το οποίο εξέδωσε ο συνήγορος του πολίτη για τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού είναι προς την κατεύθυνση αυτή και ειλικρινά επιθυμώ να εκφράσω τα θερμά μου συγχαρητήρια. Παρόμοια έντυπα μπορούν να εκδοθούν και από άλλους φορείς.

Επίσης το Γενικό Σχόλιο προτείνει ότι τόσο η Σύμβαση όσο και οι άλλες διεθνείς πράξεις, πρέπει να αναγνωρίσουν τη σπουδαιότητα της δημιουργίας ενός συστήματος που θα ελέγχει την εφαρμογή των Δικαιωμάτων του Παιδιού, όπως π.χ. ο Συνήγορος του Παιδιού. Το άρθρο 17 κ. Πρόεδρε, της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο ρόλο των ΜΜΕ και στην πληροφόρηση.

Και ενώ στην αρχή οι συντάκτες της Σύμβασης ήθελαν να υιοθετήσουν μια διάταξη που να προστατεύει τα παιδιά από εκπομπές ή ειδήσεις με βία ή άλλου είδους εικόνες επιβλαβείς για αυτά, την τελευταία στιγμή το τροποποίησαν και ενθαρρύνουν τα ΜΜΕ στη διάδοση της Σύμβασης για τα Δικαιωμάτων του Παιδιού, ενθαρρύνουν τη διεθνή συνεργασία και την παραγωγή και ανταλλαγή πληροφοριών και υλικού προς αυτήν την κατεύθυνση, ενθαρρύνουν την παραγωγή και διάδοση παιδικών βιβλίων, ενθαρρύνουν τα ΜΜΕ να λάβουν υπόψη τους τις γλωσσολογικές και άλλες ανάγκες και γενικότερα την ελευθερία έκφρασης του παιδιού και την ευθύνη των γονέων.

Στο Γενικό Σχόλιο της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Παιδιού του 2007 διευκρινίζεται περαιτέρω ο ρόλος των ΜΜΕ σχετικά με τα παιδιά ΑμεΑ και τα άτομα που απασχολούνται μαζί τους, ότι δηλαδή θα πρέπει να τους βοηθούν να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τις αναπηρίες τους, έτσι ώστε να κατανοούν τα αίτια, την αντιμετώπιση και την πρόγνωση των αναπηριών τους. Επίσης, πρέπει να παρέχεται στα παιδιά ΑμεΑ η κατάλληλη τεχνολογία και άλλα μέσα καθώς και η εκμάθηση γλωσσών, όπως η Braille και η νοηματική γλώσσα για να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπως τηλεόραση, ραδιόφωνο, έντυπο υλικό και Ίντερνετ.

Τα συμβαλλόμενα κράτη πρέπει να προβούν στην διάχυση της πληροφόρησης γύρω από τη Σύμβαση και τις συγκεκριμένες διατάξεις που αναφέρονται στα παιδιά ΑμεΑ με την παραγωγή κατάλληλου υλικού, όπως μια φιλική προς το παιδί έκδοση της Σύμβασης σε έντυπη μορφή ή Braille, ή μέσω ΜΜΕ τα οποία μπορούν να προάγουν θετικές εικόνες και σεβασμό για τα παιδιά ΑμεΑ και τα δικαιώματά τους.

Είμαι ιδιαίτερα ευτυχής που η κα Παπαδά με την ευαισθησία που την διακρίνει συμφώνησε σε πρόταση της Έδρας UNESCO Διαπολιτισμικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας για την έκδοση ενός μικρού οδηγού 18 κανόνων που διδάσκει στα παιδιά τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να συμπεριφέρονται σε παιδιά ΑμεΑ και είμαι βεβαία ότι θα ακολουθήσουν και άλλες παρόμοιες δραστηριότητες προς αυτήν την κατεύθυνση.

Όσον αφορά στους επαγγελματίες που ασχολούνται με τα παιδιά ΑμεΑ (π.χ. διαμορφωτές πολιτικής, δικαστές, δικηγόροι, εκπαιδευτές, κοινωνικοί λειτουργοί, κτλ) θα πρέπει να θεωρείται τυπικό προσόν η εκπαίδευσή τους στα δικαιώματα των παιδιών ΑμεΑ μέσω προγραμμάτων εξειδίκευσης.

Κυρίες και κύριοι, τόσο η διεθνής κοινότητα όσο και η εσωτερική έννομη τάξη  έχουν προχωρήσει με σταθερά βήματα προς την κατεύθυνση της προστασίας των δικαιωμάτων των παιδιών ΑμεΑ. Η ελληνική νομοθεσία δεν υστερεί σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες στην προστασία των παιδιών ΑμεΑ. Εκείνο που απαιτείται όμως είναι η αφύπνιση και αλλαγή της κοινωνίας, η αλλαγή των στερεοτύπων, κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την συμβολή των ΜΜΕ. Εδώ ο ρόλος τους είναι πρωταγωνιστικός. Μέσω ειδικών εκπομπών, εντύπων και όλα όσα αναφέραμε παραπάνω. Η διαπίστωση αυτή είναι διάχυτη στη Σύμβαση ΑμεΑ του 2007 επειδή το κράτος υποχρεούται να παρέχει δημόσια πληροφόρηση για τα ΑμεΑ, να αναγνωρίσει τη νοηματική γλώσσα, τη γλώσσα Braille και να αυξήσει καθώς και να δημιουργήσει άλλους τρόπους επικοινωνίας.

Γι' αυτό απαιτείται:

1. Ειδική επιμόρφωση των εργαζομένων στα ΜΜΕ για τα δικαιώματα των παιδιών ΑμεΑ, κάτι που υπάρχει και στον κώδικα δεοντολογίας (βλ. τις οδηγίες της Διεθνούς Ομοσπονδίας Δημοσιογράφων σχετικά με τα παιδιά και τα ΜΜΕ)
2. Προτροπή όλων των ΜΜΕ να ενσωματώσουν ειδικά προγράμματα που θα συμβάλλουν, τουλάχιστον, στην αλλαγή των κοινωνικών στερεοτύπων συμπεριφοράς απέναντι σε ΑμεΑ με τη συμμετοχή ΑμεΑ.
3. Προβολή δραστηριοτήτων των ομάδων ή συλλόγων ΑμεΑ.
4. Εισαγωγή σε όλες τις σχολές ΜΜΕ ειδικού μαθήματος «Προστασίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου» μέσα στο οποίο θα ενσωματώνεται αναλυτικά και η πρόσφατη Σύμβαση ΑμεΑ. Το ίδιο και στα Τμήματα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής που εκπαιδεύουν ειδικούς για να ασχολούνται με παιδιά ΑμεΑ.
5. Διεύρυνση των αρμοδιοτήτων του Συνηγόρου του Παιδιού με ειδικό τμήμα που θα ασχολείται αποκλειστικά με τα παιδιά ΑμεΑ ή
6. Σύσταση Ειδικού Επιτρόπου για τον έλεγχο της εφαρμογής των υποχρεώσεων της χώρας μας απέναντι στα ΑμεΑ, υποχρεώσεις που θα αυξηθούν μετά την κύρωση της Σύμβασης ΑμεΑ του 2007.

Τέλος, θα μπορούσε να ανατεθεί σε έναν φορέα, π.χ. Πανεπιστήμιο, η κατ' άρθρο ερμηνεία της Σύμβασης του 2007, η εξέταση του εσωτερικού νομοθετικού πλαισίου και ο εντοπισμός των νομοθετικών αλλαγών.

Ήθελα και άλλα πολλά να σας πω, αλλά θα σταματήσω εδώ. Υποθέτω ότι μπορούμε να συνεχίσουμε και στη συζήτηση, σεβόμενη το χρονικό όριο που μου θέσατε κ. Πρόεδρε.

Σας ευχαριστώ.

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Για να μην παρεξηγηθώ, σας είπα τις ειδικές συνθήκες της ημέρας και έμαθα στο σχολείο και στο σπίτι «κάλλιον προλαμβάνειν παρά θεραπεύειν». Δεν ξέρει κανείς τι μπορεί να γίνει σε μία μέρα. Κανονικά δεν θα γίνει τίποτα. Μία στο εκατομμύριο. Γιατί, δεν σας κάνει εντύπωση ότι δεν είναι γεμάτη η αίθουσα; Ακριβώς γι' αυτό το λόγο, λόγω των συγκεντρώσεων σήμερα δεν είναι γεμάτη η αίθουσα ,παρόλο που είναι τόσο ενδιαφέρον το θέμα. Παρακαλώ τον κ. Αναστάσιο Λαγόπουλο, μέλος του Γενικού Συμβουλίου Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων Με Αναπηρία να λάβει το λόγο.

Α. ΛΑΓΟΠΟΥΛΟΣ: Αγαπητοί φίλοι, καλούμαι σήμερα να σας μιλήσω για ένα θέμα με μεγάλες και πολύπλοκες διαστάσεις που επηρεάζουν την καθημερινή μας ζωή. Τα δικαιώματα των ΑμεΑ και ΜΜΕ.

Πριν αναφερθώ στα πολλά ερωτήματα που προκύπτουν από αυτό το θέμα θα ήθελα  καταστήσω σαφές ότι η σχέση των ατόμων με αναπηρία και των ΜΜΕ είναι άρρηκτα δεμένη, όπως προκύπτει μεταξύ άλλων από την Διακήρυξη Sundberg για τα Δικαιώματα των ΑμεΑ, τους Πρότυπους Κανόνες του ΟΗΕ  καθώς και την  Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία.

Η Διακήρυξη Sundberg αναφέρεται με γενικούς όρους στα δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία και στο Άρθρο 10 ορίζει οτι:

«Δεδομένης της επίδρασης των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης πάνω στις στάσεις του κοινού και σκοπεύοντας να ανυψώσουν το επίπεδο συνειδητοποίησης και αλληλεγγύης, το περιεχόμενο της πληροφόρησης και της εκπαίδευσης του προσωπικού των ΜΜΕ θα πρέπει να περιέχει στοιχεία των ΜΜΕ σχετικά με τις ανάγκες των αναπήρων αφού συμβουλευθεί τις οργανώσεις τους.»

Οι Πρότυποι Κανόνες του ΟΗΕ για την Εξίσωση των Ευκαιριών για τα ‘Ατομα με Αναπηρίες, στις Προϋποθέσεις για την ‘Ίση Συμμετοχή και συγκεκριμένα στον Κανόνα Νο 1 - Ενημέρωση αναφέρει οτι:

«Τα Κράτη πρέπει να αναλαμβάνουν δράση με στόχο την ενημέρωση της κοινωνίας για τα άτομα με αναπηρίες, τα δικαιώματά τους, τις ανάγκες τους, τις δυνατότητες και τη συνεισφορά τους».

Πιο συγκεκριμένα στον Κανόνα 5 - Πρόσβαση παρ. 9 αναφέρεται:

«Τα Κράτη πρέπει να ενθαρρύνουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, ιδιαίτερα δε τη τηλεόραση, το ραδιόφωνο και τις εφημερίδες, να καθιστούν τα προγράμματά τους προσβάσιμα».

Η  Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία  στο Άρθρο 8, ορίζει τα εξής:

«Οι Κυβερνήσεις αναλαμβάνουν την υιοθέτηση άμεσων, αποτελεσματικών και κατάλληλων μέτρων προκειμένου να ενθαρρύνονται όλα τα ΜΜΕ να παρουσιάζουν τα άτομα με αναπηρία με τρόπο σχετικό με την παρούσα συνθήκη»

Η υπογραφή της πρώτης Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, που έλαβε χώρα σε επίσημη τελετή στην Νέα Υόρκη στις 30 Μαρτίου 2007, αποτελεί σταθμό στην ιστορία των διεκδικήσεων του αναπηρικού κινήματος σε παγκόσμιο επίπεδο. Για πρώτη φορά, οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις και τελικά υπέγραψαν μια Συνθήκη  - ορόσημο στην ιστορία των θεσμών, που καθιστά τα άτομα με αναπηρία τους πρώτους Ευρωπαίους πολίτες, των οποίων τα δικαιώματα θα προστατεύονται από το Κοινοτικό Δίκαιο.

Επίσης στο Άρθρο 21, παρ Δ αναφέρεται:

«Τα ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των πάροχων που δίδουν πληροφορίες (providers),  προτρέπονται να καταστήσουν τις υπηρεσίες τους προσβάσιμες στα ΑμεΑ».

Η πραγματικότητα όμως διαφέρει από όσα ορίζουν οι συνθήκες και οι Νόμοι. Προκύπτουν διάφορα ερωτήματα από τα ανωτέρω που οφείλουμε να σκεφθούμε και να απαντήσουμε:

Ø      Τελικά ποια εικόνα για τα ΑμεΑ προβάλλουν τα ΜΜΕ;

Ø      Ποιος πρέπει να είναι ο χειρισμός της αναπηρίας στις ειδήσεις;

Ø      Τα άτομα με αναπηρία έχουν πρόσβαση στα ΜΜΕ;

Ø      Πως μπορεί να αναπτυχθεί ένα δίκτυο μόνιμης συνεργασίας μεταξύ των ΜΜΕ και των οργανώσεων των ατόμων με αναπηρία;

 

Είναι γεγονός ότι τα ΜΜΕ μορφώνουν, διαμορφώνουν στάσεις, απόψεις εικόνες για το σύνολο της κοινωνίας και το ζήτημα της αναπηρίας επίσης.

Η ανεπαρκής ή η λανθασμένη πληροφόρηση γεννούν το στιγματισμό και εμποδίζουν την κοινωνία να  εξελιχθεί ή να αλλάξει στάσεις, δεν της επιτρέπει να δει τα άτομα με αναπηρία ως άτομα ικανά να συμμετέχουν στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας κατά τρόπο ίσο με όλους τους άλλους πολίτες.

Και στο σημείο αυτό καλούμαστε να εξετάσουμε την εικόνα που προβάλλουν τα ΜΜΕ για την αναπηρία.

Τα άτομα με αναπηρία παρουσιάζονται με δύο τρόπους από τα ΜΜΕ: είτε ως πρόσωπα που έχουν ανάγκη από ιδιαίτερη φροντίδα και προστασία και εδώ οι δημοσιογράφοι, οι παραγωγοί κλπ. υπολογίζουν στη συμπόνια και στον οίκτο του κοινού, είτε ως πρόσωπα με ιδιαίτερες ικανότητες που επισκιάζουν την αναπηρία και εδώ βασίζονται στον εντυπωσιασμό του κοινού.

Τόσο ο πρώτος όσο και ο δεύτερος τρόπος παρουσίασης δεν λειτουργεί προς όφελος των ατόμων με αναπηρία, δυστυχώς όμως ο χρυσός κανόνας για τα ΜΜΕ είναι η θεαματικότητα που δεν τους επιτρέπει την αντικειμενικότητα στην παρουσίαση των θεμάτων αναπηρίας. Οι δημοσιογράφοι, οι παραγωγοί κλπ. μόνο όταν έχουν τη βεβαιότητα για την ανταπόκριση του κοινού επιτρέπουν στον εαυτό τους μια αντικειμενική παρουσίαση.

Έτσι, η παρουσίαση των ατόμων με αναπηρία ταλαντεύεται μεταξύ της εικόνας του ζητιάνου και της εικόνας του ήρωα, η οποία χωρίς να είναι ψεύτικη δίνει μια στρεβλωμένη εικόνα των ατόμων με αναπηρία, γιατί δεν αντανακλά παρά μόνο μία από τις πολλές πτυχές της ζωής του ατόμου. Δίνει μια μονιστική εικόνα, αρκετά αφαιρετική για να μπορέσει κανείς να κατανοήσει τι είναι αναπηρία.

Δεν είναι λίγα τα παραδείγματα στην Ελληνική Τηλεόραση όπου άτομα με αναπηρία παρουσιάζονται με έναν ιδιαίτερα προσβλητικό τρόπο για την προσωπικότητα των ατόμων. Η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία έχει προσφύγει με επιστολή της στο Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο.

Ένας άλλος τρόπος παρουσίασης της αναπηρίας αποτελούν οι φιλανθρωπικές εκπομπές με στόχο τη συλλογή χρημάτων για τη βελτίωση της κατάστασης των ατόμων με αναπηρία. Όμως και αυτές οι εκπομπές, όπως και τα reality show, εκμεταλλεύονται εικόνες οίκτου ατόμων με αναπηρία και κυρίως ατόμων με νοητική υστέρηση, ψυχικές και άλλες  βαριές αναπηρίες που διαβιούν σε ιδρύματα, παραβλέποντας για άλλη μία φορά την έννοια του σεβασμού της αξιοπρέπειας του ατόμου.

‘Όμως, στο σημείο αυτό, δεν πρέπει να λησμονήσουμε και να αναφερθούμε σε μια άλλη κατηγορία, που γεννά ασφαλώς περισσότερες ελπίδες και γίνεται όλο και συχνότερη, που είναι τα ρεπορτάζ σχετικά με τους αγώνες των ατόμων με αναπηρία για τα δικαιώματα και τα θέματα που τα αφορούν (σπουδές, εργασία, αθλητισμός, κοινωνικές σχέσεις κλπ).

Πρέπει να υπάρξει στενότερη συνεργασία με τις οργανώσεις των ΑμεΑ και του τομέα των ΜΜΕ έτσι ώστε να καθιερωθεί ένας κώδικας δεοντολογίας όσον αφορά τον τρόπο που παρουσιάζεται η αναπηρία τόσο στα προγράμματα έργων φαντασίας, όσο και στις ειδήσεις τις ενημερωτικές εκπομπές κλπ.

Αναφορά πρέπει να γίνει και στον τομέα των διαφημίσεων. Είναι γεγονός ότι οι διαφημίσεις που προβάλλουν τη σωματική τελειότητα έχουν οδηγήσει στον αποκλεισμό των ατόμων με αναπηρία από τις διαφημιστικές εικόνες και ταυτόχρονα παρατηρούμε την εσκεμμένη άρνησή της να λάβει υπόψη της το ρόλο των ατόμων με αναπηρία ως καταναλωτών. Ο φόβος μήπως ενοχληθεί το κοινό και μειωθεί η αποτελεσματικότητα της διαφήμισης ή από φόβο μήπως το αγαθό που προωθούν συνδεθεί αποκλειστικά με την αναπηρία κάνει τους παραγωγούς διαφήμισης να διστάζουν να χρησιμοποιήσουν άτομα με αναπηρία ως μοντέλα

Όμως, με την προϋπόθεση του σεβασμού της διαφορετικότητας, η συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία σε όλες τις παραγωγές (ειδήσεις, εκπομπές, σήριαλ, διαφημίσεις κλπ.) θα συμβάλει στην προσπάθεια η κοινωνία να αναγνωρίσει ότι η αναπηρία αποτελεί μια πτυχή της κοινωνίας μας.  

 

Η πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στα ΜΜΕ - Η συμβολή των νέων τεχνολογιών

Η πληροφόρηση που παρέχεται σήμερα από τα ΜΜΕ δεν έχει σχεδιαστεί με τρόπο τέτοιο που να μπορεί να φτάσει σε όλους. Τα άτομα με αναπηρία και κυρίως τα άτομα με προβλήματα όρασης και ακοής αποκλείονται από την πληροφόρηση και ο αποκλεισμός αυτός οδηγεί σε μειωμένη και φτωχή ενημέρωση πάνω σε κοινωνικά και άλλα θέματα.

Στην περίπτωση των κωφών ατόμων το ραδιόφωνο είναι απαγορευτικό κανάλι πληροφόρησης, τα προγράμματα και οι δημόσιες συζητήσεις στην τηλεόραση δεν συνοδεύονται από διερμηνεία στη νοηματική γλώσσα ή υποτιτλισμό καθώς επίσης το γεγονός ότι διαβάζουν σε μικρότερο ποσοστό εφημερίδες σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό λόγω μειωμένης κατανόησης της γραπτής γλώσσας, τους καθιστά ως μία κατηγορία ατόμων που είναι δύσκολο να ασκήσουν τα πολιτικά και κοινωνικά τους δικαιώματα. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα αποκλεισμού αυτής της ομάδας πληθυσμού αποτελεί  η διεξαγωγή της δημόσιας συζήτησης (debate) μεταξύ των αρχηγών των πολιτικών κομμάτων στην τελευταία εκλογική αναμέτρηση που δεν είχε προβλεφθεί διερμηνεία στη νοηματική γλώσσα.

Στην περίπτωση των τυφλών ατόμων οι εφημερίδες δε διατίθενται σε εναλλακτικές μορφές όπως ηχογραφημένες ή σε προσβάσιμη μορφή σε ιστοσελίδα στο διαδίκτυο. Επίσης, σε δημόσιες συζητήσεις και προγράμματα στην τηλεόραση η μετάφραση του λόγου ενός ξένου ομιλητή για παράδειγμα εμφανίζεται μόνο σε υπότιτλους, αποκλείοντας το τυφλό άτομο να παρακολουθήσει τον λόγο του ομιλητή.

Στη χώρα μας ο τομέας αυτός χαρακτηρίζεται από έλλειψη  νομοθεσίας καθώς επίσης και από την έλλειψη κατευθυντήριων αρχών που θα διασφαλίσουν την ισότιμη πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στην πληροφόρηση. Για παράδειγμα στις Η.Π.Α. έχει υιοθετηθεί το σύστημα του υποτιτλισμού και σε όλα τα προγράμματα ειδήσεων, τα δημοφιλή σήριαλ, τα αθλητικά προγράμματα και τα δελτία καιρού στην τηλεόραση υπάρχει η δυνατότητα εμφάνισης υπότιτλων. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου κανένας άλλο κράτος - μέλος δεν έχει νομοθεσία σε αυτόν τον τομέα. Τα κράτη - μέλη δεν έχουν δεσμευτεί για την παροχή τέτοιων υπηρεσιών στα άτομα με αισθητηριακές αναπηρίες

Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι η ευρωπαϊκή χώρα με το υψηλότερο ποσοστό υποτιτλισμού. Η νομοθεσία που έχουν, κάνει υποχρεωτικό τον υποτιτλισμό ακόμη και στα ιδιωτικά κανάλια. Ακόμη και οι διαφημίσεις συχνά έχουν υπότιτλους. Στην Ολλανδία το 75% των εκπομπών της δημόσιας τηλεόρασης έχουν υπότιτλους, δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και με τα ιδιωτικά κανάλια.

Πέρα από το νομοθετικό μέρος για τη διασφάλιση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία στα ΜΜΕ, η ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και συγκεκριμένα η εμφάνιση της ψηφιακής τηλεόρασης δίνει τη δυνατότητα βελτίωσης της πρόσβασης των ατόμων με αισθητηριακές αναπηρίες στην τηλεόραση. 

Συγκεκριμένα η ψηφιακή τηλεόραση μπορεί να δώσει λύση σε τρία βασικά ζητήματα που απασχολούν τα τυφλά άτομα: α) η ηχητική περιγραφή, β) μεταγλώττιση σε όλες τις ξενόγλωσσες ταινίες, συνεντεύξεις κλπ γ) η πλοήγηση στην οθόνη και δ) οι διασυνδέσεις. Η ηχητική περιγραφή συμπληρώνει τον υποτιτλισμό και συνίσταται σε μια συμπληρωματική αφήγηση μεταξύ των διαλόγων, που περιγράφει την σκηνή, τη δράση, τα κοστούμια, τις εκφράσεις των ηθοποιών και βοηθάει σημαντικά στην παρακολούθηση της δράσης. Η πλοήγηση στην οθόνη, μία δυνατότητα που προσφέρει η ψηφιακή τηλεόραση, επιτρέπει στο χρήστη να επιλέξει το κανάλι και μετά να «ταξιδέψει» προς τις υπηρεσίες που θέλει ενώ για τον τυφλό χρήστη υπάρχουν τεχνικές εναλλακτικές μέθοδοι πλοήγησης όπως είναι οι έξοδοι φωνής - τεχνικές όμως που πρέπει να γίνουν ευρύτερα διαθέσιμες. Τέλος, οι προσβάσιμες διασυνδέσεις απαιτούν προσβάσιμα τηλεχειριστήρια με βάση την αρχή της σχεδίασης για όλους. 

Στο σημείο αυτό μπαίνει και ο ρόλος των εταιριών κατασκευής εξοπλισμού, οι οποίες πρέπει να λάβουν υπόψη τους την αρχή της σχεδίασης για όλους σε όλα τους τα προϊόντα ώστε να είναι προσβάσιμα ή να μπορούν εύκολα να εφοδιαστούν με συμπληρωματικά μέσα πρόσβασης.

Σε ότι αφορά τον Τύπο η λύση που ενδείκνυται για τα άτομα με προβλήματα όρασης είναι η ψηφιοποίηση των ημερήσιων φύλλων των εφημερίδων.

Όσον αφορά στα κωφά άτομα και στα άτομα με προβλήματα ακοής, οι νέες τεχνολογίες της ψηφιακής τηλεόρασης μπορούν να βελτιώσουν τον υποτιτλισμό: πιο ευανάγνωστους χαρακτήρες, βελτιωμένα χρώματα και δυνατότητα για γραφικά. Τέλος, η διερμηνεία στη νοηματική γλώσσα, βασικό βοήθημα πολλών κωφών ατόμων, μπορεί να τεθεί στην ελεύθερη χρήση όσων το επιθυμούν, μέσα από ένα σύστημα «κλειστής» νοηματικής που θα μπορεί να ενεργοποιεί ο κωφός χρήστης.    

Οι νέες τεχνολογίες περικλείουν ένα τεράστιο δυναμικό για τη βελτίωση της δυνατότητας πρόσβασης. Η ανάπτυξη και η εκμετάλλευση αυτού του δυναμικού πρέπει να υποστηριχθούν από ένα σταθερό κανονιστικό πλαίσιο. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και σε επίπεδο εθνικό πρέπει να διατεθούν οι αναγκαίοι πόροι και οι αναγκαίες υποδομές που θα διασφαλίζουν την ανάπτυξη, την προώθηση και την εφαρμογή των τεχνικών λύσεων.   

Η λήψη πολιτικών αποφάσεων σε θέματα υποστήριξης και θετικής δράσης

Δεδομένου ότι:

• Το 10% του κοινού των ΜΜΕ είναι άτομα με αναπηρία,
• Βασική αποστολή των ΜΜΕ είναι να παρουσιάζουν την ανθρώπινη ποικιλομορφία της κοινωνίας,
• Σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό, τα άτομα με αναπηρία έχουν δυσανάλογή εκπροσώπηση στα ΜΜΕ,
• Οι επαγγελματίες με αναπηρία ως εργαζόμενοι στα ΜΜΕ μπορούν να δώσουν τη νέα δικαιωματική προσέγγιση της αναπηρίας και να βελτιώσουν σε αυτόν τον τομέα την ποιότητα των μέσων,
• Τα προσιτά ΜΜΕ, εφοδιασμένα με τεχνολογικά βοηθήματα που εξασφαλίζουν την πρόσβαση όλων, θα προσελκύσουν μεγαλύτερο κοινό.

Η Πολιτεία, οι οργανώσεις των ΜΜΕ, τα ΜΜΕ και οι οργανώσεις των ατόμων με αναπηρία πρέπει να δεσμευτούν για την προώθηση της αλλαγής στον τομέα των ΜΜΕ όσο αφορά στη βελτίωση της εικόνας των ατόμων με αναπηρία που παρουσιάζουν, στην αύξηση της ορατότητας των ατόμων με αναπηρία σε όλους τους τομείς και στην αύξηση της κάλυψης από τα ΜΜΕ θεμάτων για την αναπηρία   

Ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί:

α) Με την προώθηση νομοθετικών μέτρων προκειμένου τα ΜΜΕ να είναι προσβάσιμα σε όλους, αναπτύσσοντας υποστηρικτικές και εναλλακτικές μορφές και καθιστώντας προσβάσιμες τις ιστοσελίδες τους στο διαδίκτυο.  

β) Με την προτροπή τα τμήματα ΜΜΕ των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων να συμπεριλάβουν στα προγράμματα σπουδών τους μάθημα για την αναπηρία,

γ) Με την ανάπτυξη δικτύων μεταξύ ΜΜΕ και αναπηρικών οργανώσεων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

δ) Με την κατάρτιση σε θέματα ισότητας των ατόμων με αναπηρία στις οργανώσεις των ΜΜΕ.

ε) Με τη διασφάλιση της αρχιτεκτονικής προσβασιμότητας του εργασιακού χώρου των ΜΜΕ.

στ) Με την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών για τη διασφάλιση της ίσης συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία στις υπηρεσίες των ΜΜΕ.  

Η πλήρη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία πέρα από τη θέσπιση ίσης μεταχείρισης απαιτεί πληροφορημένη και ευαισθητοποιημένη κοινωνία, απαλλαγμένη από ανομολόγητους φόβους και βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις. Η σημαντική δύναμη των ΜΜΕ να απευθύνονται στο σύνολο της κοινωνίας και μάλιστα σε όλα τα επίπεδα και μέσα από διαφορετικά μέσα (τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδες, διαδίκτυο) τα καθιστά ως ένα από τους σημαντικούς παράγοντες που μπορούν να συμβάλλουν στην αλλαγή των στάσεων της ελληνικής κοινωνίας. Τα ΜΜΕ μπορούν να εκπαιδεύσουν, να ενημερώσουν και να ενισχύσουν τη συνειδητοποίηση της πραγματικότητας που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία, των εμποδίων, των διακρίσεων που βιώνουν και των πλεονεκτημάτων της πλήρους ένταξης τους για την κοινωνία.

Η αναπηρία πρέπει να ιδωθεί κάτω από μία νέα προσέγγιση. Κανένα μέτρο, καμία πολιτική δεν μπορεί να συζητείται χωρίς την ενεργή συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία. Για να το πούμε πιο απλά : «Τίποτα για μας χωρίς εμάς». Σας ευχαριστώ.

 

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Είπατε πολύ σωστά πράγματα. Τα είπατε πολύ γρήγορα, εμείς τα καταλάβαμε, αλλά το θέμα είναι άλλο τώρα. Το θέμα είναι ότι αναφέρεστε συνέχεια σε δημοσιογράφους, το κανάλι και ο δημοσιογράφος. Ο δημοσιογράφος δεν είναι ο καναλάρχης. Ο δημοσιογράφος είναι ο μεροκαματιάρης. Τα κανάλια, αν αφαιρέσουμε τα κρατικά κανάλια τα άλλα, και αν θέλετε τη γνώμη μου, αποτέλειωσαν την ελληνική κοινωνία. Αυτό είναι άλλη ιστορία.

  Επειδή όμως είναι της μόδας τώρα για ό,τι συμβαίνει να φταίνε  οι δημοσιογράφοι, πρώτον, όλα τα δάχτυλα δεν είναι ίδια και δεύτερον, ο δημοσιογράφος ό,τι του λένε κάνει. Και να και η μεγάλη προσφορά της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας. Έβγαλε δημοσιογραφικό οδηγό που σημαίνει ότι τα πράγματα μπαίνουν σιγά-σιγά σε σωστό δρόμο.

Στη γρηγοράδα επάνω ξέχασα να πω ότι λόγω των συνθηκών του απογεύματος δεν μπόρεσε να έρθει και έστειλε χαιρετισμό ο κ. Παναγιώτης Ψωμιάδης Νομάρχης Θεσσαλονίκης, ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης Βασίλης Παπαγεωργόπουλος που εκπροσωπείται από τον κ. Ασπασίδη, η κα Ευαγγελία Τζαμπάζη βουλευτή του ΠΑΣΟΚ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Θέλω να παρακαλέσω τον κ. Λεόντιο Χατζηλεοντιάδη, Επίκουρο Καθηγητή στο Α.Π.Θ., να λάβει το λόγο.

 

Λ. ΧΑΤΖΗΛΕΟΝΤΙΑΔΗΣ: Καλησπέρα. Θα ήθελα και εγώ να ευχαριστήσω για την πρόσκληση και να συγχαρώ τους διοργανωτές για την εκδήλωση. Και θα ήθελα να αναφερθώ στην προσβασιμότητα και στην τεχνολογία, όπως και να πάρουμε τους δύο όρους, ξεκινώντας απ' τη ρήση του Γκάιμπελς ότι δεν υπάρχει τεχνικός ή οικονομικός λόγος για να μην προσφέρουμε ισοδύναμη πρόσβαση σε υπηρεσίες για ΑΜΕΑ.

Η άποψη αυτή αναφέρεται στο αποτέλεσμα της προσπάθειας πολλών ετών για την ανάπτυξη κατάλληλων τεχνολογιών οι οποίες προτάθηκαν για να υποστηρίζουν την προσβασιμότητα, γεγονός που μας οδηγεί να λάβουμε υπόψη την πορεία εξέλιξής τους. Δε συνέβησαν αυτές οι τεχνολογικές εξελίξεις μέσα σε μία ημέρα, ούτε σε ένα χρόνο, ούτε σε 20 χρόνια. Απλά αναπτύχθηκαν μηχανισμοί που μας οδήγησαν στη θεώρηση του σήμερα μέσα απ' τη λογική του αυτονόητου ότι όλα είναι εφικτά και όλα είναι διαθέσιμα σήμερα, τώρα.

Ίσως η εναλλαγή των προϊόντων σε συνεχώς νέες μορφές με νέες λειτουργίες, λειτουργεί ως ένας μοχλός καταναλωτικής πίεσης που έχει ως συνέπεια τη δημιουργία της ψευδαίσθησης ότι όλα είναι χρήσιμα και ότι όλα έχουν σχεδιαστεί με βάση τις ανάγκες μας. Η ταχύτατη απαξίωση των τεχνολογικών προϊόντων, π.χ. ένας φορητός υπολογιστής χάνει την αξία του έως και 20% μέσα σε ένα διάστημα δύο-τριών μηνών, παρασύρει την ιδιαιτερότητα αντικειμενικών απαιτήσεων ομάδων χρηστών, όπως τα ΑΜΕΑ.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να περιθωριοποιείται η σχεδίαση προϊόντων με βάση τις ανάγκες τους, καλώντας τους χρήστες να προσαρμοστούν στη λειτουργικότητα ή μη, των χαρακτηριστικών των προϊόντων τους που απευθύνονται στο ευρύ κοινό.

Αυτή η ισοπέδωση απαιτεί αντανακλαστικά που προβάλουν το σεβασμό στις πτυχές της προσβασιμότητας, οι οποίες αναφέρονται σε ΑΜΕΑ, ώστε τα τεχνολογικά προϊόντα να αποτελέσουν μια λειτουργική λύση και μέσο για την αντιμετώπιση προβλημάτων και αναβάθμιση της ποιότητας ζωής τους.

Η προσβασιμότητα αναφέρεται στο περιβάλλον μέσα στο οποίο εντάσσεται η είσοδος και η έξοδος ενός συστήματος, το οποίο είτε ενισχύει, είτε εμποδίζει συγκεκριμένες ομάδες χρηστών για να το χρησιμοποιήσουν. Η χρηστικότητα του συστήματος, δηλαδή η ικανότητά του να υλοποιεί τις προσδοκόμενες λειτουργίες του, αποτελεί το επόμενο βήμα της προσβασιμότητας και θα πρέπει να περιέχει ευέλικτους μηχανισμούς προσαρμογής στις εκάστοτε ανάγκες των χρηστών ομάδων, πάνω στη βάση του δικαιώματος της διαφορετικότητας.

Έτσι, οδηγούμαστε στην προσέγγιση της σχεδίασης για όλους, όπου εκεί αναφερόμαστε στη σχεδίαση προϊόντων και υπηρεσιών που είναι προσβάσιμες και χρηστικές για όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους σε μία ευρεία ποικιλία καταστάσεων και σεναρίων χρήσης.

Κατά συνέπεια θα μπορούσε κανείς να επεκτείνει τους εν δυνάμει χρήστες εκτός από τα ΑΜΕΑ, σε χρήστες όπως παιδιά, ηλικιωμένους, αριστερόχειρες, αναλφάβητους, εθνικές μειονότητες κλπ. Αυτή η προσέγγιση επιτείνεται και απ' το γεγονός ότι διαφοροποιούνται οι προσδοκίες των καταναλωτών, αναπτύσσονται νέες καταναλωτικές πολιτικές και υιοθετούνται νέα νομοθετικά πλαίσια προστασίας της ίσης μεταχείρισης.

Στην πραγματικότητα φαίνεται η προσοχή να μεταφέρεται στο χώρο των παρόχων προϊόντων υπηρεσίας, απαιτώντας την υιοθέτηση ρυθμίσεων που θα ενισχύουν την προσβασιμότητα των υπηρεσιών, όχι μόνο των νέων, αλλά και αυτών που υπάρχουν ήδη. Θα μπορούσαμε να διακρίνουμε τρεις βασικές περιοχές δράσης:

1.                  Αλλαγή πρακτικών, πολιτικών και διαδικασιών οι οποίες κάνουν αδύνατη ή αδικαιολόγητα δύσκολη τη χρήση τους από ΑΜΕΑ.

2.                  Παροχή επιπλέον βοηθειών και υπηρεσιών εφόσον θα βοηθήσουν πραγματικά για να χρησιμοποιήσουν τις υπηρεσίες αυτές τα ΑΜΕΑ.

3.                  Αντιμετώπιση προβληματικών λειτουργικών χαρακτηριστικών είτε με απόσυρση του χαρακτηριστικού, είτε με μεταβολή, είτε με αποφυγή, είτε με παροχή της υπηρεσίας με διαφορετικούς τρόπους.

Πρώτο παράδειγμα. Σε ένα σούπερ-μάρκετ τοποθετείται ένα ταμείο με φαρδύ διάδρομο ώστε να χωρά αμαξίδιο ή καρότσι. Με αυτό τον τρόπο λαμβάνονται υπόψη οι χωροταξικές ανάγκες των χρηστών στο σούπερ-μάρκετ και η πράξη αυτή δείχνει τη διάθεση της εταιρείας προς αύξηση της προσβασιμότητας.

Συνήθως όμως αυτός ο διάδρομος σηματοδοτείται και ως εξπρές, δηλαδή για καταναλωτές που έχουν διαλέξει μέχρι 10 αντικείμενα. Έτσι, είναι αυτονόητο ότι οι χρήστες με αμαξίδιο ή καρότσι αυτόματα αποκλείονται από το διάδρομο αυτό, εκτός αν έχουν επιλέξει μέχρι 10 προϊόντα.

Δεύτερο παράδειγμα. Στο χώρο του σούπερ-μάρκετ πάλι. Είναι   πραγματικότητα η έλλειψη  πρόνοιας για τη χρήση των τροχήλατων καλαθιών από ανθρώπους σε αμαξίδια.

Τα δύο αυτά παραδείγματα δείχνουν ξεκάθαρα το ρόλο της βούλησης στο να αναθεωρήσουμε το τι σημαίνει προσβασιμότητα για όλους και να φανταστούμε ρόλους της τεχνολογίας στη λύση προβλημάτων καθημερινότητας. Ας δούμε κάποιους από τους τομείς πιο αναλυτικά.

Οι μεταφορές. Οι εταιρείες μεταφορών επικεντρώνονται στο σχεδιασμό νέων και διαφορετικών συστημάτων για την πώληση εισιτηρίων, έλεγχο εισόδων, παροχή πληροφορίας, ανακοίνωση προορισμών κλπ, με στόχο τη διευκόλυνση της μεταφοράς. Αυτή η σχεδίαση περιλαμβάνει αλληλεπίδραση με οθόνες αφής και πληκτρολόγια, εισαγωγή κερμάτων, εισιτήρια, έξυπνες κάρτες, πίεση κουμπιών, ανάγνωση οθονών, ακρόαση ανακοινώσεων, προσανατολισμό μέσω πινακίδων κλπ.

Τα πιο εξελιγμένα συστήματα της περιοχής επιτρέπουν σε ανθρώπους με καλή όραση και κινητικότητα να ανέβουν γρήγορα σε τρένα και λεωφορεία. Τι γίνεται όμως με τα ΑΜΕΑ; Οι άνθρωποι με προβλήματα όρασης και κινητικότητας, όσοι χρησιμοποιούν αμαξίδιο, όσοι έχουν προβλήματα ακοής ή είναι αδέξιοι σε χειρισμούς, αντί να διευκολύνονται βρίσκονται σε πολύ μειονεκτική θέση μέσα απ' αυτό τον προσανατολισμό της εξέλιξης της τεχνολογίας.

Η σχεδίαση για όλους θα οδηγούσε στην υιοθέτηση μηχανημάτων εναλλαγής με μεγάλες οθόνες, ούτως ώστε να είναι εύκολα αναγνώσιμες και η υλοποίηση της συναλλαγής μέσα από μία ακολουθία απλών και κατανοητών ενεργειών.

Οι οθόνες αφής μπορεί να διευκολύνουν τις πολύπλοκες διαδικασίες μέσω πληκτρολογίου. Οι επιγραφές πρέπει να είναι ευανάγνωστες και κατανοήσιμες. Οι έξυπνες κάρτες μπορεί να βοηθήσουν παρέχοντας στον χρήστη περισσότερο χρόνο, απλοποιώντας διαδικασίες, προσαρμόζοντας τις διαδικασίες στις ανάγκες του χρήστη, για παράδειγμα μεγέθυνση των χαρακτήρων, παροχή φωνητικής βοήθειας.

Οι δε έξυπνες κάρτες που δεν απαιτούν επαφή μπορούν να βοηθήσουν τα ΑΜΕΑ σε αμαξίδιο, τους χρήστες με πάρκινσον ή αρθρίτιδα, ή αυτούς που έχουν προβλήματα όρασης για να περάσουν εισόδους, καταργώντας την εισαγωγή της κάρτας σε ειδική σχισμή.

Συναλλαγές. Όλες οι δυνατές εφαρμογές ηλεκτρονικών συναλλαγών δημιουργούν ευκαιρίες για βελτίωση της διαχείρισης και της οικονομίας. παρόλα αυτά η χρήση τους από άλλους, άρα και από ΑΜΕΑ, απαιτεί προσεκτική σχεδίαση η οποία αποφεύγει προβλήματα προσβασιμότητας και χρηστικότητας, π.χ. τοποθέτηση μέσων συναλλαγής σε λάθος ύψος, οθόνης ενημέρωσης χωρίς έντονη αντίθεση με πολύπλοκες διαδικασίες επιλογών.

Επιπλέον η σχεδίαση πρόσβασης δημόσιων χώρων συναλλαγών πρέπει να λαμβάνει υπόψη της την πρόσβαση με αμαξίδιο, να ενεργοποιεί διαδικασία φωνητικής ενημέρωσης, βίντεο στη νοηματική κλπ.

Η εξέλιξη των τηλεπικοινωνιών δημιούργησε μια νέα πραγματικότητα στην επικοινωνία των ΑΜΕΑ. Ιδιαίτερα η κινητή τηλεφωνία και η μετάδοση δεδομένων εκτός φωνής από τηλεφωνικές συνδέσεις, προσφέρουν πλέον ένα τρόπο παροχής βοήθειας και επικοινωνίας ανά πάσα στιγμή. Παρόλα αυτά η σχεδίαση για όλους θα πρέπει να λάβει υπόψη της τις ιδιαιτερότητες της διεπαφής που πρέπει να έχει η τηλεφωνική συσκευή, ώστε να είναι εύκολα προσβάσιμη και λειτουργική.

Η σχεδίαση των ηλεκτρονικών υπολογιστών συνεχίζει προς την κατεύθυνση της καινοτομίας, της φορητότητας και της χρησιμότητας. Παρόλα αυτά η φιλικότητα στον χρήστη των υπολογιστών δεν έχει αναπτυχθεί με τον ίδιο ρυθμό. Οι περισσότεροι υπολογιστές έχουν μία οθόνη, ένα πληκτρολόγιο και ένα ποντίκι, επιζητώντας απ' το χρήστη που είναι ΑΜΕΑ με προβλήματα όρασης ή και κινητικότητας, να προσαρμοστεί στον τρόπο χρήσης του υπολογιστή.

Η χρήση ασύρματης ή φωνητικής επικοινωνίας ή ειδικών διεπαφών επικοινωνίας, συμβάλουν στη διευκόλυνση της λειτουργίας του από ΑΜΕΑ. Η χρήστη του διαδικτύου επίσης αποτελεί ένα σημαντικό τρόπο ενημέρωσης επικοινωνίας και πολλές φορές εκπαίδευσης. Δυστυχώς οι διεθνείς κανονισμοί σχεδίασης των σελίδων προσαρμοσμένων στην ανάγκη των ΑΜΕΑ συνεχώς αγνοούνται από εταιρείες και εμπορικούς οργανισμούς.

Για παράδειγμα η χρήση φωνητικών πινακίδων μέσα στην ιστοσελίδα μπορεί να βοηθήσει στην πλοήγηση και την κατανόηση του περιεχομένου της. Η ψηφιακή τηλεόραση σταδιακά αντικαθιστά την αναλογική, υιοθετώντας διαδραστική χρήση της με τον τηλεθεατή. Αυτή η αλλαγή προϋποθέτει και την εξοικίωση του χρήστη με τους τρόπους και τα μέσα αλληλεπίδρασης. Παρόλα αυτά νέα μέσα είναι διαθέσιμα όπως δέκτες με απλοποιημένη πληροφορία, υπότιτλοι, περιγραφή δράσης κλπ.

Εκτός απ' τη σύνδεση του όρου «έξυπνο σπίτι» με την πολυτέλεια και τον αυτοματοποιημένο έλεγχο των ρολών του ήχου και του φωτισμού, «το έξυπνο σπίτι» μπορεί να παρέχει σημαντικές διευκολύνσεις σε ηλικιωμένους ή ΑΜΕΑ για την υποστήριξη της καθημερινότητάς τους. Έτσι, έξυπνες τεχνολογικές εφαρμογές μπορεί να παρέχουν λειτουργικούς αυτοματισμούς σε συσκευές καθημερινής χρήσης, να στέλνεις τηλεϊατρικά δεδομένα σε κλινικές παρακολούθησης, να ειδοποιούν σε περίπτωση κινδύνου, να παρέχουν φωνητικές περιγραφές της κατάστασης συσκευών του χώρου κλπ.

Με αυτό τον τρόπο παρέχεται μία δυνατότητα ιατρικής επίβλεψης διαφανούς στο χρήστη, αλλά και μια προσαρμογή του περιβάλλοντος στις ανάγκες του και όχι το αντίστροφο.

Η εκπαίδευση είναι ένα θεμελιώδες δικαίωμα ζωτικής σημασίας για προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη, αλλά και συμμετοχή και προσφορά. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση συχνά εμποδίζεται για ΑΜΕΑ, οδηγώντας κατά συνέπεια και στον επαγγελματικό αποκλεισμό. Οι τεχνολογίες μάθησης δημιουργούν ένα νέο μέσο πρόσβασης της εκπαίδευσης, το οποίο παρέχει σημαντικές δυνατότητες αξιοποίησης της γνώσης ανά πάσα στιγμή, αποδεσμεύοντας τις χωρικές απαιτήσεις της. Π.χ. δε χρειάζεται συγκεκριμένος χώρος μάθησης, αφού μπορώ να έχω πρόσβαση στην πληροφορία από παντού, όπως για παράδειγμα μέσω του e-learning ή mobile-learning.

Τέλος, στο εργαστήριό μας έχουμε αναπτύξει όπως και το προηγούμενο που σας έδειξα, το εκπαιδευτικό μοντέλο για άτομα με προβλήματα ακοής και επίσης παιδιά που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού και την εφαρμογή για την πλοήγηση των τυφλών στο δρόμο, η οποία λειτουργεί σαν πλοηγός, εκπαίδευση σε σχέση με τη δημιουργία πνευματικών χαρτών και σαν κινητό τηλέφωνο. Έχω φέρει και ένα βίντεο, αλλά μάλλον δεν προλαβαίνουμε να το δούμε.

Έτσι, θα προχωρήσω στον τρόπο πως βλέπουμε την τεχνολογία μέσα απ' την προσβασιμότητα. Θα μπορούσαμε να σταχυολογήσουμε τα ακόλουθα: Τα ποσοστά του ευρωπαϊκού πληθυσμού με προβλήματα που χρησιμοποιεί τις τεχνολογίες της πληροφορίας και επικοινωνίας, φτάνει το 22,3%. Αυτό το ποσοστό δεν είναι ιδιαίτερα υψηλό.

Για να μεγιστοποιηθεί η αποτελεσματικότητα για ΑΜΕΑ, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας συνεκτικός ιστός ο οποίος θα συγκρατεί, θα συγκροτεί και θα οριοθετεί τους στόχους ανάπτυξης συστημάτων και υπηρεσιών για ΑΜΕΑ. Οι μέχρι τώρα προσπάθειες κινούνται σε πιλοτικές εφαρμογές οι οποίες αυξάνουν την αξιοπιστία των προϊόντων υπηρεσιών, αλλά έχουν σημαντικά περιθώρια βελτίωσης της χρηστικότητάς τους.

Μια συστηματοποίηση της διαδικασίας σε μία κοινά αποδεκτή βάση μπορεί να είναι πολύ λειτουργική. Για παράδειγμα η κατανομή των αριθμών σε ένα πληκτρολόγιο δεν ακολουθεί μία ενιαία βάση. Η υπερυψωμένη κουκίδα στον αριθμό 5 δεν αποτελεί σημαντική βοήθεια για τους χρήστες με μειωμένη όραση να καταλάβουν ποια είναι η κατανομή των αριθμών στο πληκτρολόγιο όπως βλέπετε στο παράδειγμα.

Φυσικά αυτή η διαλειτουργικότητα της χρήσης ενιαίων προτύπων, απαιτεί υψηλό βαθμό συνεργασίας μεταξύ των δημιουργών τεχνολογίας. Κάτι τέτοιο θα ήταν εφικτό μόνο μέσα από διεθνή όργανα, για παράδειγμα υιοθέτηση οδηγιών από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον, η προσβασιμότητα δεν θα πρέπει να κατακερματίζεται και να ισχύει μόνο σε επιμέρους τμήματα, αλλά να εξασφαλίζεται για όλη τη λειτουργία του συνολικού συστήματος.

Όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση στην υιοθέτηση κοινών προτύπων, τόσο πιο αργή θα είναι και η σύγκλιση στη βέλτιστη μορφή των διεπαφών χρήσης των προϊόντων και των υπηρεσιών. Σίγουρα η διεύρυνση της βάσης των χρηστών θα συμβάλει στην αύξηση της χρηστικότητας και της αξιολόγησης των ενιαίων κανόνων προτύπων.

Η ένταξη εκπροσώπων των χρηστών νωρίς στον κύκλο σχεδίασης των προϊόντων, θέτει το χρήστη στον κέντρο. Έτσι, είναι σημαντικό να συνεργάζονται οι ερευνητές σχεδιαστές με τους χρήστες σε διαδικασίες ελέγχου πριν απ' τη διάθεση του προϊόντος υπηρεσίας στο ευρύτερο κοινό, ώστε να γίνουν οι κατάλληλες προσαρμογές στις επιμέρους ανάγκες τους.

Απ' την άλλη πλευρά όμως οι χρήστες με πρωτοβουλία των οργανισμών εκπροσώπησής τους, θα πρέπει να διευρύνουν τους ορίζοντες και να δημιουργήσουν πυρήνες αξιολογητές συνδυάζοντας την προσωπική εμπειρία της αναπηρίας με τις επαγγελματικές ικανότητες και συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διαδικασία ανάπτυξης ενός προϊόντος υπηρεσίας μέσω καθοδήγησης, αλληλεπίδρασης και ανάδρασης.

Η ανάπτυξη νέων προϊόντων υπηρεσιών παρά μιας καινούργιας έκδοσης ενός υπάρχοντος, αποτελεί πάντα μία πρόκληση. Πολλές φορές όμως η ανάπτυξη νέων προϊόντων στηρίζονται σε σχεδιαστές που βλέπουν περισσότερο το τι μπορούν να παρέχουν στο χρήστη, παρά το τι απαιτεί ο χρήστης. Αυτός είναι ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας στην ανάπτυξη προϊόντων για ΑΜΕΑ.

Θα πρέπει να γίνει κατανοητή η φύση των διαφορετικών μορφών αναπηρίας και το είδος του αποκλεισμού που εισάγουν. Πολλές μορφές αναπηρίας σχετίζονται με την ηλικία και πολλοί ηλικιωμένοι έχουν περισσότερη από μία αναπηρία. Επιπλέον, διαφορετικές μορφές αναπηρίας μπορεί να επηρεάσουν διαφορετικά τους ανθρώπους και άνθρωποι που έχουν τον ίδιο συνδυασμό αναπηριών να έχουν διαφορετικές απαιτήσεις.

Η γνώση του τρόπου αντιμετώπισης της αναπηρίας και του πως επηρεάζονται οι άνθρωποι απ' αυτήν, μπορεί να οδηγήσει το σχεδιαστή στην πιο αποτελεσματική διαμόρφωση των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στην αποφυγή λανθασμένων απλοποιήσεων του στυλ ότι όλοι οι άνθρωποι με προβλήματα όρασης είναι εντελώς τυφλοί, διαβάζουν μπράιγ και έχουν καλύτερη ακοή.

Η επέκταση των δοκιμών ενός προϊόντος στο φυσικό του πεδίο χρήσης και η αξιολόγηση παρατηρήσεων και συνεντεύξεων με τους χρήστες ώστε να περιγραφούν όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικά οι εμπειρίες των χρηστών, βοηθά στην οριοθέτηση των πραγματικών δυνατοτήτων του προϊόντος και στη ρεαλιστική αποδοχή του από τους εν δυνάμει χρήστες. Η παρουσίαση επίσης ενός προϊόντος πρέπει να προσαρμοστεί στις ιδιαίτερες απαιτήσεις επικοινωνίας της πληροφορίας.

Εν κατακλείδι, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι μια επιτυχημένη σχεδίαση προϊόντος για ΑΜΕΑ, είναι τις περισσότερες φορές πετυχημένη και για τον καθένα. Αν δούμε τι γίνεται απ' την αντίπερα όχθη, εκτός απ' τις προδιαγραφές και τις στοχευμένες διαδικασίες, η προσβασιμότητα πρέπει να στηριχθεί και από την ατομική και κατά συνέπεια τη συλλογική συμπεριφορά στην καθημερινότητά μας.

Πολλές φορές υιοθετούμε στάση αποκλεισμού όταν αγνοούμε ή παραβλέπουμε τα προβλήματα και τις ανάγκες των συνανθρώπων μας με αναπηρία, στηρίζοντας νοοτροπίες και συνήθειες που κάθε άλλο παρά μας τιμούν και οδηγούν στην απομόνωση των ΑΜΕΑ σε περιθωριακούς χώρους.

Προσωπικά πιστεύω πως η τεχνολογία μπορεί να στηρίξει το αυτονόητο δικαίωμα της παροχής ίσων ευκαιριών πρόσβασης και ότι σε μεγάλο βαθμό η τεχνολογία που χρειάζεται για τη διευκόλυνση της καθημερινότητας των ΑΜΕΑ είναι ήδη εδώ.

Δε φτάνει όμως μόνο αυτή. Χρειάζεται η πρόθεση και η διάθεση να επενδύσει κανείς στην ενσωμάτωση της τεχνολογίας στις καθημερινές εφαρμογές. Η προστιθέμενη αξία σε μια συσκευή ενός κινητού τηλεφώνου για παράδειγμα μπορεί να τη χειριστεί φωνητικά, μπορεί να μοιάζει πολυτέλεια για κάποιον που βλέπει, αλλά είναι θέμα λειτουργικής σημασίας για ένα τυφλό ο οποίος με μια φωνητική εντολή μπορεί να ενημερωθεί για το σημείο στο οποίο βρίσκεται και προς τα πού πρέπει να κατευθυνθεί.

Ένα RFID που κοστίζει 0,10 € μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κωδικοποίηση ενός προϊόντος σε ένα σούπερ μάρκετ, το ίδιο όμως μπορεί να δώσει πληροφορίες για τη συμπεριφορά ενός αυτιστικού παιδιού την ώρα που παίζει. Ο σεβασμός στις ιδιαιτερότητες και η προστιθέμενη αξία που αποκτάει η τρέχουσα τεχνολογία όταν περνά στις κοινωνικές ομάδες των ΑΜΕΑ, αναδεικνύουν και τον πραγματικό πολιτισμό της κοινωνίας μας.

Νομίζω ότι έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας ακόμα, έχουμε πολλά να συνειδητοποιήσουμε, πολλά να αφουγκραστούμε, αλλά είμαστε υποχρεωμένοι να μη στρέψουμε το βλέμμα αλλού. Σας ευχαριστώ πολύ.

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Παρακαλώ την κα Αγλαϊα Κατσιγιάννη, Πρόεδρο των Παραπληγικών του Νομού Δράμας να λάβει το λόγο.

 

Α. ΚΑΤΣΙΓΙΑΝΝΗ: Καλησπέρα. Εγώ θα ήθελα να ξεκινήσω το δεκάλεπτό μου και θα φροντίσω να περιοριστώ στο δεκάλεπτο, με μία δήλωση η οποία είναι και προσωπική μου πεποίθηση, ότι δεν υπάρχουν Άτομα με Αναπηρία, υπάρχουν άτομα που έχουν ανάπηρες συμπεριφορές.

Όταν δέχθηκα την πρόσκληση για να είμαι εδώ σήμερα μαζί σας, σκέφτηκα να ετοιμάσω μια πάρα πολύ ωραία ομιλία, μακροσκελή, με πολλές σελίδες, οι οποίες θα αναφέρουν νόμους, αριθμούς, σχόλια και πολλά άλλα πράγματα που ο καθένας από εμάς τα ξέρει και τα έχει ακούσει χιλιάδες φορές σε συνέδρια, σε σεμινάρια, σε ντοκιμαντέρ κλπ. Απ' την άλλη σκέφτηκα ότι ίσως θα ήταν καλύτερα να είμαι ρεαλίστρια όπως είμαι πάντα και να μοιραστώ μαζί σας κάποιες προσωπικές μου σκέψεις και κάποιους προβληματισμούς.

Όπως είπα και πριν, ξέρουμε όλοι ότι υπάρχει μία νομοθεσία η οποία είναι πλήρης θα μπορούσα να πω και ειδικά η ελληνική νομοθεσία είναι πάρα πολύ πλούσια, ίσως και από τις καλύτερες που υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σαν Πρόεδρος του Συλλόγου Παραπληγικών, όχι μόνο με την ιδιαιτερότητα του Προέδρου αλλά και σαν άτομο με αναπηρία, ζω, βιώνω και σε καθημερινή βάση καταλαβαίνω ποια είναι η πραγματικότητα που αφορά τους ανθρώπους με αναπηρία.

Είμαι φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και έχω την τιμή να κάνω τη μεταπτυχιακή μου εργασία με την αγαπημένη μου καθηγήτρια κα Περράκη. Η εργασία μου έχει θέμα τη διεθνή και εθνική προστασία των ΑΜΕΑ και αυτό μου δίνει την ευκαιρία να μπω ακόμα βαθύτερα σε πολλά κείμενα, σε πολλά ωραία κείμενα που τα παρουσιάζουν όλα πάρα πολύ όμορφα.

Επίσης τον Οκτώβριο που μας πέρασε είχαμε στη Δράμα ένα πάρα πολύ σημαντικό συνέδριο με τίτλο «πρόσβαση στη ζωή - 2007, έτος ίσων ευκαιριών για όλους», το οποίο παρακολούθησαν και αρκετοί αγαπητοί φίλοι που βλέπω εδώ σήμερα μαζί μας. Η κα Περράκη έκανε την τιμή στο σύλλογό μας να κατευθύνει το workshop με θέμα «ΑΜΕΑ δικαιώματα - μύθος ή πραγματικότητα»;

Νομίζω ότι είναι περιττό να σας πω τα συμπεράσματα αν ήταν μύθος ή πραγματικότητα. Και μάλιστα κάπου μέσα σε αστεία και σοβαρά είχαμε συζητήσει και είχαμε προτείνει ότι θα πρέπει μάλλον όταν δει και τη νομοθεσία που υπάρχει, να βγει ένας οδηγός που να αναφέρει τι δε δικαιούνται οι άνθρωποι με αναπηρία.

Δε δικαιούνται να χρησιμοποιούν όλα τα μέσα μαζικής μεταφοράς, γιατί δεν έχουν την απαραίτητη πρόσβαση. Δε δικαιούνται να πηγαίνουν σε όλους τους χώρους αναψυχής. Δε δικαιούνται να κυκλοφορούν μετά τις 11 ή 12 το βράδυ γιατί δεν υπάρχει το προσβάσιμο μέσο που θα τους μεταφέρει.

Γενικά αναφέρθηκαν πάρα πολλά «δεν» και μπορούμε να πούμε ότι γενικά η νομοθεσία για τους ανθρώπους με αναπηρία ξεκινά με μια άρνηση, οπότε βλέπουμε ότι η πράξη έρχεται σε αντίθεση με τη θεωρία. Αυτό που έχουμε στα χέρια μας σήμερα, η πραγματικότητα που βιώνει κάθε άνθρωπος με αναπηρία, είναι εντελώς διαφορετική από αυτή που δυστυχώς ή ευτυχώς παρουσιάζεται στα πολύ ωραία κείμενα, συνθήκες, νόμους κλπ.

Θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε με μια σύγκριση με απλά πράγματα, όπως π.χ. αν θα μπορούσαμε να πάμε όλοι σε ένα καφέ που θα επιλέξουμε τυχαία και η απάντηση θα ήταν αρνητική. Αν θα μπορούσαμε να επιλέξουμε ένα οποιοδήποτε νησί το καλοκαίρι και ένα οποιοδήποτε ξενοδοχείο και να κάνουμε τις διακοπές μας στην Ελλάδα. Και πάλι η απάντηση είναι αρνητική.

Αν όλες οι δημόσιες υπηρεσίες σε όλες τις πόλεις της Ελλάδος είναι προσβάσιμες για τους ανθρώπους με αναπηρία, για τους χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων, για τους ανθρώπους με προβλήματα όρασης ή ακοής. Αν θα μπορούσαν με την ίδια ευκολία όλοι να συμπληρώσουν μια απλή αίτηση. Νομίζω ότι όλοι γνωρίζουμε την απάντηση.

Αν θέλαμε να περάσουμε σε πιο σοβαρά θέματα και εκεί τα πράγματα δεν είναι και τόσο ευχάριστα. Ξέρουμε ότι στη χώρα μας δεν ισχύει ο θεσμός του προσωπικού βοηθού, με αποτέλεσμα ένας άνθρωπος με αναπηρία να είναι εγκλωβισμένος στο σπίτι και εξαρτημένος από το οικογενειακό περιβάλλον, να μην έχει δικαίωμα στην αυτόνομη διαβίωση όταν έχει κάποια προβλήματα πιο σοβαρά κίνησης, να είναι εξαρτημένος μονίμως απ' το οικογενειακό περιβάλλον το οποίο αισθάνεται ότι φροντίζει οι γονείς μέχρι το τέλος της ζωής τους ένα παιδί, καθώς και ο άνθρωπος αυτός αισθάνεται ότι είναι παιδί μέχρι το τέλος της δικής του ζωής γιατί πρέπει κάποιοι να το φροντίζουν.

Αυτό είναι μια αλυσιδωτή αντίδραση γιατί ο άνθρωπος αυτός δεν θα έχει την ίδια πρόσβαση στο να δημιουργήσει μόνος του μια οικογένεια, να ζήσει τη ζωή του έτσι όπως θέλει να τη ζήσει. Το ίδιο ισχύει για όλους τους τομείς της κοινωνικοοικονομικής ζωής, για την εκπαίδευση, για την εργασία.

Πιστεύω πως όταν οι νεαροί συμπληρώνουν το μηχανογραφικό για τις πανελλήνιες εξετάσεις, οι αρτιμελείς ή όσοι δεν έχουν κάποιο πρόβλημα το συμπληρώνουν με τα κριτήρια που θέλουν, με τα κριτήρια τα στάνταρτ που βάζουν και τις αξιώσεις που έχουν. Ο άνθρωπος με αναπηρία θα πρέπει πρώτα να κάνει μία γενική έρευνα αγοράς σε όλες τις Σχολές της χώρας, για να διαπιστώσει την πρόσβαση, αν μπορεί να φοιτήσει και αν μπορεί να πραγματοποιήσει την επιθυμία στη Σχολή ή στον τομέα που θα επιλέξει.

Ίσως αυτά να ακούγονται λίγο απαισιόδοξα ή κάποιοι να σκεφτείτε ότι βλέπουμε το ποτήρι μισογεμάτο ή μισοάδειο ή είναι το άσπρο και το μαύρο και δεν υπάρχουν αποχρώσεις του γκρίζου. Σας διαβεβαιώνω ότι υπάρχου αν όχι χιλιάδες, εκατομμύρια αποχρώσεις του γκρίζου, τις οποίες βιώνουμε εμείς σαν άνθρωποι με αναπηρία, καθώς και το οικογενειακό μας περιβάλλον, οι φίλοι ή το team, όπως το λέω εγώ, που έχουμε γύρω μας.

Για να έρθω στα ΜΜΕ, η εμπειρία μου τα τελευταία 15 χρόνια στο Σύλλογο Παραπληγικών με σιγουριά με κάνει να πω ότι έχουν ένα ρόλο κλειδί, αρκεί η ενημέρωση που παρέχουν να είναι αντικειμενική και ειλικρινής. Δεν έχω εμπειρία από τα μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια ή εφημερίδες, αλλά τουλάχιστον σε τοπικό επίπεδο έχουμε αναπτύξει μία σχέση εμπιστοσύνης και φιλίας.

Δεν τίθεται θέμα αμφισβήτησης και τα ΜΜΕ που έχουμε σε τοπικό επίπεδο είναι πάντα αρωγοί, βοηθοί και συμπαραστάτες στο έργο μας, οπότε αυτό μας διευκολύνει πάρα πολύ στη «στρατηγική» που έχει επιλέξει ο Σύλλογος ότι όταν έχουμε κάποιο αίτημα φυσικά ακολουθούμε το πρωτόκολλο με τις επίσημες επιστολές προς τους τοπικούς φορείς ή όπου τέλος πάντων απευθύνεται αυτό, μετά από λίγο καιρό αν δεν έχουμε απάντηση υπάρχει μία επανάληψη. Σπάνια νομίζω υπάρχει μια τρίτη επανάληψη, ίσως κάποιες τηλεφωνικές επαφές σε πιο φιλικό επίπεδο.

Και μετά το αίτημα βγαίνει στα ΜΜΕ, τα οποία το καλύπτουν αμέσως και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα έστω και λίγο αργότερα απ' ότι ελπίζουμε το αίτημά μας να πραγματοποιηθεί.

Ίσως να μην είναι τόσο αισιόδοξα αυτά που ακούγονται, αλλά θα ήθελα έστω και για ένα λεπτό να κάνετε μαζί μου ένα εικονικό ταξίδι, ένα μικρό flash-back και να σκεφτείτε όλοι τη ζωή που έχετε σήμερα, τη θέση που είστε, την εργασία με την οποία ασχολείστε, την οικογένεια που έχετε και θα ήθελα πραγματικά να βιώσετε αυτή την εμπειρία και να σκεφτείτε αν είχατε κάποιου είδους αναπηρία, θα ήσασταν στη θέση που είσαστε σήμερα; Θα είχατε τις ίδιες ευκαιρίες; Θα είχατε καταφέρει τα ίδια πράγματα;

Θα ήθελα να σας αφήσω με αυτή τη σκέψη και να κλείσω πάλι με μια πρόταση η οποία με εκφράζει απόλυτα, ότι τα μυαλά είναι σαν τα αλεξίπτωτα, πρέπει να τα έχουμε ανοιχτά για να λειτουργούν. Ευχαριστώ πολύ.

 

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Κυρίες και κύριοι, έκλεισε η πρώτη ενότητα. Ευχαριστώ για την υπομονή και την κατανόηση που είχατε. Πέντε λεπτά διάλειμμα για να έρθουν οι άλλοι ομιλητές. Πριν αρχίσει η άλλη ενότητα θα παιχθούν τα επικοινωνιακά σποτ της Γενικής Γραμματείας Ενημέρωσης και του Διεθνούς Φεστιβάλ. Ευχαριστούμε πολύ.

«Θέματα Αναπηρίας στα ΜΜΕ: Πως τα ΜΜΕ μορφώνουν - διαμορφώνουν»

 

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΣΑΒΒΙΔΗΣ

 

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Η ταπεινότης μου θα συντονίσει τη δεύτερη ομάδα των ομιλητών σε αυτή την πολύ ενδιαφέρουσα εκδήλωση και αρχίζοντας θα ήθελα να ευχαριστήσω όχι μόνο γιατί με κάλεσε, αλλά και για την πρωτοβουλία που πήρε, την κα Παπαδά και για την ευαισθησία που έχει σε αυτό το τεράστιο θα έλεγα θέμα με τις πολύ σημαντικές κοινωνικές διαστάσεις που έχει στη χώρα μας.

                        Και θα ήθελα να κάνω και μια αυτοκριτική στα δευτερόλεπτα που έχω και εγώ ως συντονιστής. Άρχισα τελευταία να ασχολούμαι με το θέμα μετά από ένα τηλεφώνημα της κας Παπαδά. Διεύθυνα ένα μέσο και πήρε να μου πει στο μέσο αυτό που εργάζομαι μη τα λέμε άτομα με ειδικές ανάγκες αυτούς τους ανθρώπους. Δεν έχουν πρόβλημα να τους πείτε άτομα με αναπηρία. Και μου έστειλε μερικά βιβλία. Ίσως αυτό το εγχειρίδιο που έδειχνε ο Πρόεδρος και μερικά άλλα, τα οποία αποτέλεσαν την πρώτη μου επαφή με αυτό το θέμα, με αυτούς τους ανθρώπους.

                        Σκέφτηκα και σας το λέω δημοσίως, από εδώ και πέρα θα είμαι κοντά τους. Εκεί διάβασα ότι οι άνθρωποι αυτοί, βέβαια και ένας να ήταν θα ήταν πολύ σημαντικό ως γεγονός και θα άξιζε να ασχοληθούμε με αυτόν. Αλλά σε ένα απ' αυτά τα βιβλία που μου έστειλε η κα Παπαδά διάβασα ότι 700 χιλιάδες άνθρωποι στην Ελλάδα έχουν κινητικά προβλήματα και 3,5 χιλιάδες το χρόνο περιέρχονται στην κατηγορία αυτή από τροχαία. Αντιλαμβάνεστε πόσο σημαντικό είναι το ζήτημα.

Άκουσα όλα όσα είπαν οι προηγούμενοι ομιλητές για τα ΜΜΕ, όσο αναφέρθηκαν στα ΜΜΕ και στο κύριο θέμα το οποίο συζητάμε σήμερα, τα προσυπογράφω ανεπιφύλαχτα ως καταναλωτής και εγώ της είδησης και της ενημέρωσης.

Αλλά παράλληλα θα έλεγα ότι νιώθω και μια χαρά που εργάζομαι στην «ΕΤ-3», όπου ο παρακαθήμενός μου είναι συνάδελφός μου. Η «ΕΤ-3» και πρέπει να το τονίσουμε αυτό και εδώ, έχει δείξει ένα ενδιαφέρον γι' αυτά τα πράγματα και υπάρχει και μια ειδική εκπομπή και μπορώ να σας πω ότι έχω πάει σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας που μου λένε ότι βλέπουν την εκπομπή σου και μου λένε να σου στείλω και χαιρετίσματα. Το κάνω τώρα δημοσίως.

Δεν ξέρω εάν είναι θέμα δεοντολογίας γιατί ξέρετε πόσες δεοντολογίες έχουμε ως δημοσιογράφοι; Πάρα πολλές. Πολλά κείμενα υπάρχουν, δεοντολογίας κλπ. κλπ., αλλά είτε δεν τηρούνται, είτε και όταν καταπατούνται κανείς δεν παρεμβαίνει.

Και είναι μάλλον θέμα μιας ευαισθητοποίησης της κοινωνίας μας και ημών των δημοσιογράφων βεβαίως και αυτό που λέει ένα απ' τα βιβλία που μου έστειλε η κα Παπαδά, διαμόρφωση μιας κοινωνικής κουλτούρας γύρω απ' αυτό το θέμα και  σε αυτό το ζήτημα, είναι καταλυτικός ο ρόλος του δημοσιογράφου και νομίζω ότι πρέπει να εστιάσουμε το ενδιαφέρον μας σε αυτό.

Αυτά από εμένα. Πάμε στον πρώτο ομιλητή. Κύριε Μπελίρη έχετε τον λόγο.

Γ. ΜΠΕΛΙΡΗΣ: Σας ευχαριστώ κ. Σαββίδη. Καλησπέρα σε όλους. Καταρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω την Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και ιδιαίτερα την κα Παπαδά για την πρόσκληση που μας απηύθυνε να συμμετάσχουμε στην ημερίδα «Άτομα με Αναπηρία και ΜΜΕ».

Θα είμαι σύντομος. Άλλωστε νομίζω ότι στο χρόνο των 10 λεπτών, μπορούμε να πούμε πάρα πολλά πράγματα. Ξεκινώντας με το θέμα για το οποίο συζητάμε σε αυτή την ενότητα, πως τα ΜΜΕ μορφώνουν και διαμορφώνουν και ιδιαίτερα όταν έχουμε να κάνουμε με την περίπτωση των Ατόμων με Αναπηρία.

Θα μου επιτρέψετε να βάλω και έναν άλλο τίτλο δίπλα σε αυτό, πως αντιδρούν οι τηλεθεατές στην εικόνα της αναπηρίας στην τηλεόραση. Τα ΜΜΕ αποτελούν κατά κοινή ομολογία ένα φορέα ικανό να συντελέσει στη δημιουργία πολιτικής, πολιτιστικής, και ιδεολογικής συνείδησης.

Σήμερα στην εποχή της παντοκρατορίας τους, όπου έχουν εξελιχθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να κάνουν χρήση των νέων μεθόδων της τεχνολογίας, έχουν τη δύναμη να ασκήσουν παιδαγωγικό ρόλο, με την προϋπόθεση ότι θα στραφεί αυτή η προσπάθεια στη δημιουργία μιας προσωπικότητας υγιούς και δημοκρατικής.

Τα ΜΜΕ με την καταλυτική δύναμη επιρροής μπορούν να μορφώσουν και να διαπαιδαγωγήσουν κυρίως νέους πολίτες, προσανατολίζοντάς τους έτσι προς έναν πιο δημοκρατικό και ανεκτικό τρόπο ζωής, ώστε να εξαλειφθούν σε σημαντικό βαθμό πολλά τρωτά του σύγχρονου κόσμου μας.

Τα ΜΜΕ στον τομέα της αναπηρίας πρέπει και μπορούν να αναλάβουν το ρόλο που θα αναδείξει τη διαφορετικότητα ως μια άλλη πτυχή της ζωής και θα την καταστήσει ανεκτή στο σύγχρονο κόσμο «των υγιών» και αυτό το τελευταίο «των υγιών», θα μου επιτρέψετε να το βάλω σε εισαγωγικά.

Επιτρέψτε μου να σας πω δυο λόγια για την εκπομπή που παρουσιάζουμε στην τηλεόραση, στην ΕΤ-3. Η «Έκτη Αίσθηση» είναι ένα δωδεκάλεπτο καθημερινό ενημερωτικό μαγνητοσκοπημένο τηλεοπτικό πρόγραμμα. Είναι όπως λέμε χαρακτηριστικά στους τίτλους της εκπομπής, μια εκπομπή με αφορμή την αναπηρία.

Αναδεικνύει τις πολιτιστικές ανησυχίες και την έκφραση των ΑΜΕΑ μέσα από τη μουσική, το χορό, το θέατρο, τη ζωγραφική, τον αθλητισμό. Εξετάζει την προσπελασιμότητα των χώρων άθλησης, των πόλεων, των δημοσίων υπηρεσιών, των σχολείων, των Πανεπιστημίων. Προβάλει σαν θετικά πρότυπα για την κοινωνία τα ΑΜΕΑ που τολμούν να βγουν από το σπίτι, να κυκλοφορήσουν, να εργαστούν, να συμμετέχουν, να αθληθούν.

Θέματα που σχετίζονται άμεσα με τα ΑΜΕΑ αλλά και με το συγγενικό τους περιβάλλον όπως είναι τα ιατρικά, η νομοθεσία, ο επαγγελματικός προσανατολισμός, θέματα κατάρτισης και απασχόλησης, η τεχνολογία, αυτά είναι μερικά απ' τα θέματα που παρουσιάζονται στην εκπομπή «Έκτη Αίσθηση».

Πριν λίγες μέρες η εκπομπή συμπλήρωσε 650 καθημερινές παρουσίες στη φιλόξενη συχνότητα της δημόσιας τηλεόρασης στο κανάλι της «ΕΤ-3». Στην τηλεόραση ένας από τους τρόπους με τον οποίο οι τηλεθεατές αντιδρούν σε μια εκπομπή, είναι η μέτρηση της τηλεθέασης.

Στη χώρα μας και στην ελληνική τηλεόραση κατ' επέκταση, η εταιρεία των τηλεμετρήσεων δεν καταγράφει ακόμα στο δείγμα της τα ΑΜΕΑ. Σε επικοινωνία με την εταιρεία των τηλεμετρήσεων μας δήλωσαν ότι η ύπαρξη της αναπηρίας θεωρείται προσωπικό δεδομένο ευαίσθητου χαρακτήρα. Κατά την άποψή μας η αναπηρία δεν είναι προσωπικό δεδομένο ευαίσθητου χαρακτήρα.

Εδώ θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Και εγώ ο ίδιος όταν πηγαίνω να κλείσω ένα αεροπορικό εισιτήριο, θα πρέπει να αναφέρω την αναπηρία μου, ότι είμαι τυφλός,  διότι θα χρειαστώ συνοδό, θα χρειαστώ μια ιδιαίτερη μεταχείριση από και προς το αεροσκάφος. Όπως και κάποιος κινητικά ανάπηρος επίσης πρέπει να το δηλώσει, διότι θα χρειαστεί μια ιδιαίτερη φροντίδα λόγω του αναπηρικού αμαξιδίου που χρησιμοποιεί.

Μας δήλωσαν επίσης ότι η μέση τηλεθέαση της εκπομπής βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο μέσο όρο τηλεθέασης του σταθμού και ότι θα πρέπει να είμαστε ευχαριστημένοι για μια εκπομπή ειδικού ενδιαφέροντος.

Εμείς θεωρούμε ότι η σωστή καταγραφή των ΑΜΕΑ στο δείγμα της εταιρείας των τηλεμετρήσεων, είναι καθοριστική για να αποτυπωθεί σωστά η τηλεθέαση και να καταρριφθεί επιτέλους ο μύθος ότι η αναπηρία στην τηλεόραση δεν «πουλάει» και «πουλάει» μόνο το άτομο που θα εμφανιστεί κάποια στιγμή στην τηλεόραση ως το θύμα του συστήματος του κράτους, της κοινωνίας και δυστυχώς τα παραδείγματα δεν είναι λίγα. Το καημένο το παιδί που το κακό κράτος του έχει κόψει το επίδομα, ένας κακός δήμαρχος δεν του δίνει πρόσβαση να βγει από το σπίτι του, οι κακοί άνθρωποι του φέρονται όπως του φέρονται.

Αναγκαστήκαμε αφού δεν έχουμε στα χέρια μας το επίσημο εργαλείο καταμέτρησης της τηλεθέασης, να δημιουργήσουμε ένα μηχανισμό καταγραφής των αντιδράσεων των τηλεθεατών μέσα από τις επιστολές, τα φαξ, τα e-mail και τα τηλεφωνήματα που δεχόμαστε καθημερινά με παραινέσεις, παρατηρήσεις, αιτήματα, διορθώσεις, κριτικές.

Θα ήθελα να πω στο σημείο αυτό πως δε δηλώνουμε στατιστικολόγοι ούτε επιστήμονες ερευνητές αγοράς. Τα στοιχεία που θα ήθελα να σας παρουσιάσω πάρα πολύ σύντομα δεν αποτελούν επιστημονική έρευνα, αλλά είναι μια καταγραφή μέσα απ' την επικοινωνία μας με τους τηλεθεατές.

Τα στοιχεία της δικής μας καταγραφής είναι τα εξής:

1.            Το 60% των τηλεθεατών που επικοινωνούν με την εκπομπή έχουν ηλικία από 18 έως 45 ετών.

2.            Το ποσοστό ανδρών και γυναικών που επικοινωνούν είναι το ίδιο.

3.            Πάνω από το 60% των τηλεθεατών που επικοινωνούν μαζί μας είναι φοιτητές ή απόφοιτοι του Πανεπιστημίου.

4.            Το 70% των τηλεθεατών είναι ΑΜΕΑ ή έχουν κάποιο ΑΜΕΑ στο συγγενικό τους περιβάλλον.

5.            Οι τηλεθεατές που επικοινωνούν με την εκπομπή μας είναι απ' όλη την Ελλάδα.

6.            Ένα μεγάλο μέρος των τηλεθεατών μας ζητούν περισσότερες πληροφορίες για τα θέματα που παρουσιάζουμε καθημερινά, είτε γιατί δεν ξέρουν τον αρμόδιο φορέα που πρέπει να απευθυνθούν, είτε γιατί απευθύνθηκαν κάπου και δεν εξυπηρετήθηκαν.

Τα στοιχεία αυτά τα έχουμε θέσει και στη διάθεση του Ινστιτούτου Οπτικοακουστικών Μέσων  (ΙΟΜ), που διεξάγει έρευνα με θέμα «ΜΜΕ και αναπηρία».

Πριν τελειώσω θα ήθελα να σας διαβάσω δύο απ' τα πολλά e-mail που λαμβάνουμε καθημερινά και αυτό για να σας δώσω μια μικρή εικόνα της επικοινωνίας μας με τους τηλεθεατές.

Στο πρώτο e-mail μια μητέρα μας γράφει: «Συγχαρητήρια για την εκπομπή σας. Σας γράφω με αφορμή την εκπομπή που προβλήθηκε με τον κολυμβητή Αλέξανδρο Ταξιλδάρη, ο οποίος με τη βοήθεια της προπονήτριάς του Μαρίας Μπαξεβάνη κατάφερε να συμμετέχει και να κερδίσει στους Παραολυμπιακούς Αγώνες». Και απ' ότι με πληροφόρησαν ο Αλέξανδρος είναι και παρών στην αίθουσα.

«Επειδή αντιμετωπίζω πρόβλημα με την πεντάχρονη κόρη μου, θα ήθελα να σας παρακαλέσω να με βοηθήσετε να επικοινωνήσω με τον Αλέξανδρο ή με την προπονήτριά του, για να τους ρωτήσω για κάποια πράγματα που ανέφεραν στην εκπομπή. Σας ευχαριστώ». Υπάρχει το όνομα της κυρίας και το τηλέφωνό της.

Ένα άλλο μήνυμα μας λέει: «Είμαι 19 χρονών και σπουδάζω στα Ιωάννινα. Την εκπομπή σας στην ΕΤ-3 σχετικά με τα ΑΜΕΑ θα ήθελα να σας πω πως την παρακολουθώ, θα ήθελα να σας συγχαρώ και να σας ζητήσω κάτι. Έχω ιδιαίτερη ευαισθησία για τα άτομα με κινητικά προβλήματα και άτομα με προβλήματα όρασης. Αυτό δικαιολογείται εάν σας πω ότι στην οικογένειά μου υπάρχει μια παρόμοια κατάσταση. Θα ήθελα να μου συστήσετε Κέντρα ή κάποια μέρη που έχουν ανάγκη την παρέα μας και να ασχοληθώ εθελοντικά μαζί τους. Θεωρώ πως ο καθένας μας μπορεί να βοηθήσει. Σας ευχαριστώ»

Και ακολουθεί το όνομα και το τηλέφωνο του αποστολέα.

Τελειώνοντας θα ήθελα να σας πω ότι το καλοκαίρι του 2007 έγινε στην Καβάλα το ανοιχτό πανευρωπαϊκό πρωτάθλημα άρσης βαρών σε πάγκο για αθλητές με αναπηρία. Ήταν η μεγαλύτερη διοργάνωση για αθλητές με αναπηρία στην Ελλάδα μετά τους Παραολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Συμμετείχαν 43 χώρες. Η διοργάνωση έγινε στην ελληνική περιφέρεια, έγινε στην πόλη της Καβάλας και η ελληνική ομάδα σήκωσε στους ώμους της τρία χρυσά και ένα ασημένιο μετάλλιο.

Το θέμα αυτό παρουσιάστηκε μόνο για 22 δευτερόλεπτα χωρίς εικόνα στα δελτία ειδήσεων. Η «Έκτη Αίσθηση» ήταν εκεί με όλο της το επιτελείο για μία εβδομάδα, κάλυψε τη διοργάνωση και στην εκπομπή παρουσιάστηκε εκτενέστατα. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ.

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Ευχαριστούμε κ. Μπελίρη. Το λόγο τώρα στην κα Αικατερίνη Δούκα - Καμπίτογλου, Ομότιμη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και πρώην Αντιπρύτανη.

ΑΙΚ. ΔΟΥΚΑ - ΚΑΜΠΙΤΟΓΛΟΥ: Φίλες και φίλοι, καλησπέρα και από μένα. Ευχαριστώ και εγώ με τη σειρά μου τη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης γι' αυτή την πρόσκληση. Η αλήθεια είναι ότι κατά τη διάρκεια της ακαδημαϊκής μου σταδιοδρομίας, παρότι είμαι φιλόλογος, ασχολήθηκα με θέματα ατόμων με αναπηρία γιατί ήταν επιλογή μου να μπω στην Επιτροπή Κοινωνικής Πολιτικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η οποία είναι ο αρμόδιος φορέας στο πανεπιστήμιο για να φροντίσει και να διευκολύνει τους φοιτητές με αναπηρία. Και βέβαια, όταν ήμουν Αντιπρύτανις Ακαδημαϊκών Υποθέσεων του ΑΠΘ, ήταν δική μου αρμοδιότητα να ασχοληθώ με αυτό το θέμα.  Άρα είχα όλα αυτά τα χρόνια επαφή με παιδιά στο Αριστοτέλειο που είχαν προβλήματα αναπηρίας και όσο περνούσε από το χέρι μου προσπάθησα να βοηθήσω.

Σήμερα είμαι εδώ για να μιλήσω σε αυτό το πάνελ, αυτό το στρογγυλό τραπέζι με θέμα «Θέματα αναπηρίας και ΜΜΕ: μορφώνουν, διαμορφώνουν» και ως φιλόλογος πρόσθεσα άλλα δυο ρήματα στον τίτλο και τον διαμόρφωσα ως εξής: «Τα ΜΜΕ για τα ΑΜΕΑ: μορφώνουν, διαμορφώνουν, παραμορφώνουν ή μεταμορφώνουν;» βάζοντας και ένα ερωτηματικό στο τέλος για να αφήσω τη συζήτηση ανοιχτή. Θα ξεκινήσω με την παραμόρφωση και θα τελειώσω με τη μεταμόρφωση, περνώντας από το αρνητικό στο θετικό.

Παραμόρφωση

Κάνοντας μια περιδιάβαση στο χώρο της ανθρωπολογίας και της ψυχανάλυσης, διαπιστώνουμε ότι και οι δυο αυτές επιστήμες, η μια σε μυθικο-ιστορικό πλαίσιο και η άλλη σε προσωπικό ψυχολογικό επίπεδο, μας αποκαλύπτουν την πρωταρχική ανάγκη τόσο για την αρχαϊκή ανθρώπινη κοινωνία όσο και για την ανθρώπινη ψυχή να διατηρήσει την τάξη και την ισορροπία της προβάλλοντας πάνω στο «άλλο», το ανοίκειο και το διαφορετικό, όλα τα αρνητικά, δύσμορφα και επικίνδυνα στοιχεία της ζωής. Με τον τρόπο αυτό, και απορρίπτοντας τον «αποδιοπομπαίο τράγο» με τελετουργικές ή άλλες διαδικασίες, το άτομο και η κοινωνία αναζητούν την κάθαρση, εξορκίζοντας το κακό μέσα από μια πράξη βίας (θανάτου ή εξοστρακισμού) που διασφαλίζει την προσωπική ή συλλογική ευδαιμονία. Η θυσία του «διαφορετικού» για την επίτευξη της κοινωνικής συνοχής είναι βασικό θέμα και στην αρχαία ελληνική τραγωδία.

Για τον ίδιο λόγο και η λογοτεχνία, ως καθρέφτης της κοινωνίας, προβάλει ανάλογες εικόνες και στερεότυπα για τους «διαφορετικούς» ανθρώπους, όπως είναι και τα άτομα με αναπηρία. Εικόνες που αποπνέουν μια συλλογική ενοχή και προκατάληψη, προωθώντας φοβικά σύνδρομα. Αν κάνουμε μια αναδρομή στην ξένη και την ελληνική λογοτεχνία θα βρούμε πολλές τέτοιες παραμορφώσεις και στρεβλώσεις. Να θυμίσω μόνο το Ζητιάνο του Καρκαβίτσα, ο οποίος εμφανίζεται να προκαλεί ο ίδιος την αναπηρία του και να την εκμεταλλεύεται για βιοποριστικούς λόγους. Ακόμα και στους ήρωες των κόμικς, τα άτομα με φυσικές αναπηρίες παρουσιάζονται στην πλειονότητά τους ως οι κακοί της παρέας. Μπορούμε να πούμε ότι η αναπαράσταση της αναπηρίας στο χώρο της τέχνης είναι μια στρέβλωση αιώνων που καθρεφτίζει μια κοινωνική πραγματικότητα. Η στάση της κοινωνίας απέναντι στην αναπηρία χαρακτηρίζεται από αισθήματα συμπάθειας αλλά και αποστροφής, τα οποία προξενούν αμφιθυμία και μια ασταθή συμπεριφορά.

Με δεδομένη, λοιπόν, μια κοινωνία όπου παραδοσιακά κυριάρχησε ο φόβος, η απαξίωση, ο στιγματισμός και η προκατάληψη, ποιος είναι ο ρόλος των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας στην εποχή μας, σε αυτό το Θαυμαστό Νέο Κόσμο (για να χρησιμοποιήσω τον όρο του συγγραφέα Χάξλυ); Γιατί τα ΜΜΕ είναι προεκτάσεις της κοινωνίας και σε σημαντικό βαθμό αναπαράγουν χρόνια ριζωμένες κοινωνικές προκαταλήψεις και στερεότυπα. Οι πηγές αυτές αρνητικής στάσης, όσο συνεχίζουν να υπάρχουν, καθορίζουν αποφασιστικά την παραγωγή διακρίσεων από πλευράς ΜΜΕ σε βάρος των ανθρώπων με αναπηρία, μέσω της διαστρέβλωσης του πραγματικού κοινωνικού προσώπου τους. Έτσι, με βάση τον τρόπο αναπαράστασης της αναπηρίας, η λειτουργία των ΜΜΕ φαίνεται να παίρνει περισσότερο τη μορφή του παραμορφωτικού καθρέφτη και να ευθύνεται για τη διαμόρφωση μιας απαξιωτικής κυρίως εικόνας που χαρακτηρίζεται από αμηχανία ή ενοχή.

Αυτοί οι επικοινωνιακοί φραγμοί ενισχύουν τις ανισότητες, αυξάνοντας την κοινωνική και φυσική απομόνωση των ανθρώπων με αναπηρία, περιθωριοποιώντας άτομα και ομάδες ή κάνοντας την αναπηρία θέμα φιλανθρωπίας. Η διαρκής αναπαραγωγή τους δεν έχει να κάνει μόνο με την αξιοπιστία των ΜΜΕ απέναντι στους ανθρώπους με αναπηρία, αλλά με σημαντικές αρνητικές συνέπειες στην καθημερινή ζωή τους, μια και η τηλεόραση είναι ο μεγάλος μαζικός παιδαγωγός. Έχει να κάνει και με την παρεμπόδισή τους να ασκήσουν ισότιμα τα δικαιώματά τους και να καρπωθούν στοιχειώδη κοινωνικά αγαθά. Η σωστή αντιμετώπιση είναι ακριβώς η διευκόλυνση των ΑΜΕΑ να ζήσουν και να λειτουργήσουν ισότιμα, προωθώντας μια σύγχρονη οπτική που προβάλλει τον άνθρωπο με αναπηρία να διεκδικεί μια κοινωνική παρουσία απαλλαγμένη από στερεότυπα, ενισχύοντας έναν πολιτισμό αποδοχής της διαφορετικότητας και της ποικιλομορφίας που βασίζεται στη θέση «δεν είμαστε ίδιοι, αλλά είμαστε ίσοι».

Μόρφωση

Η τήρηση της δημοσιογραφικής δεοντολογίας σε ό,τι αφορά την παρουσίαση των θεμάτων αναπηρίας δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή όχι καλών προθέσεων μόνο. Προϋποθέτει βασικές γνώσεις για την κάθε αναπηρία και τα χαρακτηριστικά της, για τις αλήθειες και τους μύθους της, για τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητές της. Πρέπει να αποσκοπεί στην απομυθοποίηση της αναπηρίας, με την απελευθέρωση της σκέψης από χρόνια ριζωμένα στερεότυπα και προκαταλήψεις. Η έλλειψη των παραπάνω παρεμποδίζει την εστίαση στον άνθρωπο και όχι στην αναπηρία του, στον πολίτη με αναπηρία και όχι στον ανάπηρο πολίτη. Στόχος είναι να γίνει κατανοητό τι σημαίνει ορθή και δίκαιη παρουσίαση από τα ΜΜΕ των σχετικών με την αναπηρία θεμάτων και από ποιες βασικές προϋποθέσεις καθορίζεται. Συνεπώς, χρειάζεται στρατηγική και σταδιακά βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση, με βασικό εργαλείο τη γνώση.

Το ζητούμενο είναι μια σχέση ισότιμης συνεργασίας, συνύπαρξης, αλληλεπίδρασης ΑΜΕΑ και ΜΜΕ, η οποία θα προβάλει το σύγχρονο κοινωνικό μοντέλο που θέλει τον άνθρωπο με αναπηρία υποκείμενο δικαιωμάτων και όχι αντικείμενο φιλανθρωπίας. Μιλάμε, με άλλα λόγια, για μια σχέση βαθιά παιδευτική και μορφωτική. Σχέση που δεν εξαντλείται  σε θέματα αναπηρίας, αλλά μπορεί να αποτελέσει πιλότο για μια νέα, διευρυμένη κοινωνική αντίληψη, ένα στοίχημα πολιτισμού για όλη την κοινωνία μας.

Θα ήθελα στο σημείο αυτό να επισημάνω ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΗΕ, ένα στα 20 άτομα σήμερα στον κόσμο έχει κάποια αναπηρία. Δηλαδή, οι άνθρωποι με αναπηρία φτάνουν το 10 με 12% του πληθυσμού κάθε χώρας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 25 κρατών-μελών υπολογίζεται ότι υπάρχουν 60 εκατομμύρια άτομα με αναπηρία, και στην Ελλάδα ο αριθμός αυτός αγγίζει το ένα εκατομμύριο. Επομένως, όταν μιλάμε για ΑΜΕΑ δε μιλάμε για κάποια περιθωριακή ομάδα, μιλάμε για το 10% του πληθυσμού. Μιλάμε δηλαδή για έναν πληθυσμό ο οποίος διαχέεται παντού. Σχεδόν κάθε ελληνική οικογένεια βιώνει ή έχει άμεση επαφή με την εμπειρία της αναπηρίας. Συνεπώς, το συγκεκριμένο κοινωνικό πρόβλημα δεν είναι πρόβλημα του 10% του πληθυσμού, είναι πρόβλημα τουλάχιστον του 30% και περισσότερο, υπολογίζοντας ότι οι γονείς και οι συγγενείς των ατόμων με αναπηρία βιώνουν την αναπηρία των δικών τους ανθρώπων με πολύ σοβαρό και επώδυνο τρόπο.

Διαμόρφωση

Τα ΜΜΕ στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια έχουν βοηθήσει σημαντικά για να γίνει η αναπηρία πιο ορατή, παρόλο ότι δεν μπόρεσαν πάντα να αποφύγουν την παγίδα της παρουσίασης των ΑΜΕΑ είτε ως ήρωες, κυρίως με προσωποκεντρική αναφορά, είτε ως ανήμπορα άτομα. Γενικά έχουν γίνει αξιόλογα βήματα προόδου για τη μείωση των ανισοτήτων και την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των ατόμων με αναπηρία. Απομένουν, ωστόσο, πολλά ακόμα να γίνουν.

Για να ανταποκριθούν τα ΜΜΕ στην εικόνα του ανθρώπου με αναπηρία όπως ο ίδιος την αυτοπροσδιορίζει, χρειάζεται να αλλάξουν εκ των έσω, να αποκτήσουν γνώση για τα θέματα αναπηρίας, και με αυτή να τροφοδοτήσουν το κοινό στο οποίο απευθύνονται, διαμορφώνοντας την κοινή γνώμη. Ήδη παρουσιάστηκαν αναλυτικά όλες οι πρωτοβουλίες που έχει πάρει η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας - Γενική Γραμματεία Ενημέρωσης και δε χρειάζεται να αναφερθώ ξανά σε αυτές. Θα ήθελα όμως να τονίσω τη σημασία της ευρύτατης κάλυψης των Παραολυμπιακών Αγώνων από τα ΜΜΕ, που φέρνουν μπροστά στα μάτια όλων μας τα επιτεύγματα και τις δυνατότητες των ατόμων με αναπηρία, και επίσης την πολύ σημαντική εκπομπή «Έκτη Αίσθηση», μια μοναδική στο είδος της εκπομπή που απευθύνεται στο ένα εκατομμύριο των συμπολιτών μας με αναπηρία, αναδεικνύοντας τον αγώνα τους να βρουν τη θέση τους ανάμεσά μας.

Αυτό όσον αφορά τα θετικά σημεία. Δεν μας κάνει όμως εντύπωση ότι στην Ελλάδα δεν κυκλοφορούν ΑΜΕΑ ή κυκλοφορούν ελάχιστα, με αφάνταστα εμπόδια και αξεπέραστες δυσκολίες; Όπου και αν έχουμε ταξιδέψει στο εξωτερικό πάντα τους βλέπουμε μπροστά μας, στους δρόμους, στα λεωφορεία, στην αγορά, στο θέατρο, στις εκδρομές, στο γήπεδο και φυσικά στην τηλεόραση. Εδώ αντίθετα βλέπουμε τον ασυνείδητο οδηγό να παρκάρει χωρίς ενδοιασμούς στην ειδική θέση που κρατιέται για τη ράμπα ή σε μια θέση πάρκινγκ για ΑΜΕΑ. Τι πρέπει να γίνει και πώς μπορούν τα ΜΜΕ να βοηθήσουν ώστε να εκλείψουν αυτές οι απαράδεκτες καταστάσεις;

Ίσως στο χώρο της δημοσιογραφίας πρέπει να γίνουν τρία βήματα: να ανοίξουν οι πόρτες του δημοσιογραφικού επαγγέλματος σε ΑΜΕΑ, να γίνει συστηματική κάλυψη των θεμάτων αναπηρίας με μεγαλύτερη ακρίβεια, και να υπάρχουν δημοσιογράφοι εξειδικευμένοι σε θέματα αναπηρίας, πράγμα που προϋποθέτει την ένταξη της διάστασης της αναπηρίας ως επιστημονικό αντικείμενο στο πρόγραμμα σπουδών των Τμημάτων Δημοσιογραφίας και Επικοινωνίας. Μήπως όμως είναι λάθος να μιλάμε για τηλεοπτικά προγράμματα που να απευθύνονται κυρίως ή μόνο σε ΑΜΕΑ; Μήπως το σωστό θα ήταν να συμμετέχουν και οι ίδιοι σε προγράμματα και εκπομπές που απευθύνονται στο ευρύ κοινό, συμβάλλοντας έτσι σημαντικά στη διαμόρφωση θετικής κοινωνικής εικόνας; Δηλαδή άτομα με αναπηρία να εμφανίζονται σε μια τηλεοπτική σειρά ή σε κάποιο τηλεπαιχνίδι. Γιατί τα ΑΜΕΑ υπάρχουν παντού και επομένως θέματα που αφορούν όλο τον κόσμο αφορούν και τα ΑΜΕΑ. Ο καλύτερος τρόπος ίσως είναι να περάσει η αναπηρία ως θέμα στο ψυχαγωγικό και οικογενειακό πρόγραμμα τόσο της δημόσιας τηλεόρασης όσο και των εμπορικών καναλιών, καθώς και στα παιδικά προγράμματα που μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη διαμόρφωση θετικών αντιλήψεων για την αναπηρία στα παιδιά, τα οποία είναι πιο ευαισθητοποιημένα προς τη διαφορετικότητα και έχουν πιο θετική στάση απέναντι στους άλλους.

Μεταμόρφωση

Η εξοικείωση με τα θέματα αναπηρίας προσφέρει τη δυνατότητα ενός νέου πολιτισμού και μιας νέας πολιτικής για τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, μια κίνηση αυτοανατροπής και μετεξέλιξης. Γιατί η ενημέρωση οδηγεί στην πληροφορία και η πληροφορία στη γνώση, η γνώση στην εκπαίδευση και η εκπαίδευση στην παιδεία. Η γνώση μας βοηθά ώστε να έχουμε σωστή κρίση και η παιδεία σωστή συμπεριφορά. Η πληροφόρηση είναι ο σπουδαιότερος δείκτης της ενημέρωσης που πρέπει να είναι μια ενημέρωση αντικειμενικότητας και αλήθειας. Σε αυτή την κατεύθυνση πρέπει να κινηθούν τα ΜΜΕ για να δείξουν την πραγματική εικόνα των ΑΜΕΑ και να διαμορφώσουν νέα πρότυπα.

Η ζωή ενός ανθρώπου με αναπηρία είναι πιο δύσκολη, η δυσκολία όμως έγκειται βασικά στο ότι λείπουν εκείνα τα μέσα που δίνουν τη δυνατότητα αυτοεξυπηρέτησης, ανεξαρτησίας και ελευθερίας. Και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να «εξαφανίζονται» και να θεωρούνται ως κάτι ξεχωριστό, ως πλάσματα που ζουν σε ένα διαφορετικό παράλληλο κόσμο. Όμως δεν είναι έτσι. Έχουν τις ίδιες προσδοκίες με κάθε άνθρωπο, ζουν την καθημερινότητα της ζωής, κάνουν σχέδια και σχέσεις, θέλουν να είναι δημιουργικοί. Ονειρεύονται όπως όλοι μας και απαιτούν να ζήσουν τη ζωή τους σε όλες της τις διαστάσεις. Αυτό πρέπει να περάσει στον κόσμο. Ο ρόλος λοιπόν των ΜΜΕ σήμερα είναι καθοριστικός αφού ασκούν μεγάλη επιρροή στο ευρύ κοινό.

Τα ΜΜΕ, με την καταλυτική τους δύναμη, μπορούν να μορφώσουν και να διαπαιδαγωγήσουν κυρίως νέους πολίτες, προσανατολίζοντάς τους έτσι προς έναν πιο δημοκρατικό και ανεκτικό τρόπο ζωής, ώστε να εξαλειφθούν σε σημαντικό βαθμό πολλά τρωτά της σύγχρονης κοινωνίας. Στον τομέα της αναπηρίας πρέπει και μπορούν να αναλάβουν τον ρόλο που θα αναδείξει τη διαφορετικότητα ως μια άλλη πτυχή της ζωής και θα την καταστήσει ανεκτή στον κόσμο των «υγιών» ανθρώπων. Ίσως είναι παράλογο όμως να θεωρούμε ότι υπάρχει ένας τοίχος που χωρίζει τα υγιή από τα ανάπηρα άτομα. Από τη μια, αν κοιτάξουμε στον άμεσο περίγυρό μας, θα δούμε ότι έχουμε τουλάχιστον ένα άτομο με αναπηρία δίπλα μας. Από το πιο απλό, όπως την ηλικιωμένη μητέρα μας που χρειάζεται αναπηρικό καροτσάκι ή το φίλο μας που έπαθε αυτοκινητιστικό ατύχημα, ή το γνωστό μας που είναι τυφλός εκ γενετής ή εξαιτίας κάποιας ασθένειας. Και από την άλλη, ο καθένας από μάς μπορεί οποιαδήποτε στιγμή να αποκτήσει κάποια αναπηρία, είτε λόγω ασθένειας, είτε ατυχήματος ή λόγω γηρατειών. Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε, και σε αυτό χρειαζόμαστε τα ΜΜΕ, ότι η εμπειρία του «άλλου», του διαφορετικού  είναι κάτι που αφορά όλους μας. Και ότι αυτή η έννοια του «άλλου» πρέπει να γίνει κατανοητή μέσα από την έρευνα των σχέσεων και της δι-υποκειμενικότητας που καθορίζει κάθε επικοινωνιακή ανταλλαγή.

Σε κάθε σχέση υπάρχει αλληλεπίδραση και έχει σημασία να αντιληφθούμε τον τρόπο που το άτομο σήμερα χρησιμοποιεί το «άλλο», το διαφορετικό για το δικό του αυτοπροσδιορισμό και αυτογνωσία. Χρειάζεται τη ματιά του «άλλου» και την παρουσία του ως μια επιβεβαίωση της ύπαρξής του. Αυτό βέβαια συμβαίνει και από τις δυο πλευρές - από την πλευρά του ατόμου με αναπηρία και από την πλευρά του ατόμου χωρίς αναπηρία. Πρέπει λοιπόν, απλά, να γνωρίσουμε καλύτερα και να αποδεχτούμε ο ένας τον άλλο. Με τα λόγια του Άγγλου ποιητή Τζον Ντον: «Κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί, εντελώς απομονωμένος. Ο θάνατος οποιουδήποτε ανθρώπου με μειώνει γιατί ανήκω στην ανθρωπότητα. Γι' αυτό μη ρωτάς ποτέ να μάθεις - για ποιον χτυπά η καμπάνα. Χτυπά για σένα». Ευχαριστώ.

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Ευχαριστούμε κα Καμπιτόγλου, μας αρέσατε. Να είστε καλά. Στον επόμενο ομιλητή, είναι ο κ. Γιώργος Περπερίδης, εκδότης εφημερίδας «Ημερησία» Κιλκίς.

Γ. ΠΕΡΠΕΡΙΔΗΣ: Καλησπέρα σας. Καλή χρονιά έστω και με κάποια καθυστέρηση. Να ευχαριστήσω την κα Παπαδά για την πρόσκληση να συμμετέχω και εγώ σε αυτό το πάνελ και να πω ότι κάθε πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών γύρω απ' τα θέματα των ατόμων με αναπηρία, μπορεί να συμβάλει στο συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιό της αλλά και να συμβάλει διαρκώς στην ορθή αντιμετώπιση αυτών των θεμάτων, άρα και στην εξάλειψη λανθασμένων αντιλήψεων και προκαταλήψεων σχετικών που έχουν σχέση με τα ΑΜΕΑ, όπως επίσης για τις ανάγκες τους, τις ικανότητες και τα δικαιώματά τους.

Για τον λόγο αυτό δεν μπορώ παρά να συγχαρώ τους διοργανωτές της σημερινής εκδήλωσης, εκφράζοντας συγχρόνως την ευχή και την ελπίδα τέτοιες πρωτοβουλίες να εκδηλώνονται πιο συχνά και από περισσότερους φορείς.

Όσον αφορά στο θέμα, δηλαδή στο ρόλο των μέσων ευρείας ενημέρωσης ή ευρείας επικοινωνίας, στην προσέγγιση και γνώση του χώρου των ΑΜΕΑ απ' όλους τους πολίτες και φορείς, μην απορείτε διότι υπάρχουν και φορείς με τουλάχιστον ελλιπή αν όχι ανύπαρκτη γνώση αυτού του χώρου, φρονώ ότι τα μέσα πρέπει να επιτελούν το συγκεκριμένο έργο συνεχώς και σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη έκταση, ούτως ώστε ο καθένας πολίτης να αποκτά σφαιρική και πλήρη εικόνα του θέματος, ώστε να μπορεί να το διαχειρίζεται κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο τόσο σε προσωπικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο.

Η έλλειψη ενημέρωσης και γνώσης δημιουργεί λανθασμένες εκτιμήσεις ή και πλάνες ή ακόμη και μύθους γύρω από το χώρο της αναπηρίας. Και σας ομιλώ και εκ προσωπικής πείρας, έχοντας βιώσει από πρώτο χέρι τις συνέπειες της άγνοιας ή και της ημιμάθειας που είναι ακόμη χειρότερη, σε ότι αφορά σε όλα τα θέματα των ΑΜΕΑ και ιδίως τα πρακτικά.

Θα μπορούσα να παραθέσω τέτοιου είδους βιώματα, σεβόμενος όμως το χρόνο θα τα αποφύγω. Εκτιμώ ότι οι περισσότεροι από εσάς θα μπορούσατε και εσείς ανάλογα, ιδιαίτερα οι γονείς ή και τα ΑΜΕΑ, να παραθέσουμε πληθώρα τέτοιων παραστατικών που προηγουμένως προανέφερα, που προκύπτουν απ' αυτή την άγνοια  ή την ημιμάθεια.

Από την άλλη όμως αποτελεσματική ενημέρωση σημαίνει και σωστή ενημέρωση και τα μέσα θα μπορούσαν να προσφέρουν σωστή ενημέρωση αρχής γενομένης από τα δικαιώματα των ΑΜΕΑ. Π.χ. ποια είναι αυτά στην εκπαίδευση, τι γίνεται με τα ειδικά σχολεία, για τον ατομικό τους ειδικό εξοπλισμό, για τα επιδόματα και τόσα άλλα που μπορεί κανείς ακόμα να παραθέσει.

Αξιοποιώντας ειδικούς που μπορούν να δώσουν χρηστικές, πρακτικές συμβουλές και εξηγήσεις, ώστε όλα τα θέματα να γίνονται αντιληπτά και κατανοητά από όλους, όπως και ότι απαιτείται ή επιβάλλεται για την επίλυσή τους.

Δε σας τα λέω τυχαία. Σας τα λέω γιατί ζω στο Κιλκίς και υπάρχει η διαστρωμάτωση εκεί του πληθυσμού που πολλοί που έχουν στην οικογένειά τους ΑΜΕΑ δεν είναι και εκείνου του μορφωτικού επιπέδου ή εκείνης της δυνατότητας πρόσβασης στην πληροφόρηση, οπότε συνήθως το πρόβλημα απ' την άγνοια και την μη πληροφόρηση διογκώνεται, παραμένει και δε βρίσκει την επίλυσή του.

Επίσης τα μέσα μπορούν να έχουν ουσιαστική συνεισφορά με τις κατάλληλες παρεμβάσεις  σε ότι αφορά στη χρήση των ορθών όρων και χαρακτηρισμών για τα ΑΜΕΑ και το χώρο τους, αποβάλλοντας για παράδειγμα κάποιους απαράδεκτους τόσο από εννοιολογικής, επιστημονικής, όσο και από ειδικής πλευράς όρους.

Θα σας πω ότι η κόρη μου αυτή τη στιγμή - αυτό το παράδειγμα θα το χρησιμοποιήσω και βγάλτε μόνοι σας τα συμπεράσματά σας - παίρνει επίδομα ως κωφάλαλη. Έχει πρόβλημα ακοής, αλλά ο όρος κωφαλαλία έχει παραμείνει, ενώ ο ορθός θα πρέπει να ήταν ότι ανήκει στην κατηγορία των ΑΜΕΑ που βρίσκονται στην κατηγορία των κωφών ή βαρηκόων. Η κόρη μου είναι βαρήκοος.

Παρόλα ταύτα η επίσημη πολιτεία μόνο επίδομα κωφαλαλίας δίνει. Έτσι, για να αντιλαμβάνεστε και τη δυνατότητα της παρέμβασης ενός μέσου που θα μπορούσε να ήταν σε εκείνη την κατεύθυνση που θα βελτίωνε πράγματα που δημιουργούν δύσκολες καταστάσεις σε εμάς που τις βιώνουμε και που δε νομίζω ότι είναι και τόσο τρομερό με μία τέτοιου είδους παρέμβαση κανένας να διαφοροποιήσει κάτι που πραγματικά δεν στέκεται, γιατί για όσους γνωρίζουν το χώρο, δεν υπάρχουν άλαλοι άνθρωποι. Άνθρωποι με πρόβλημα ακοής υπάρχουν, αλλά με πρόβλημα φωνής και άρθρωσης λόγου δεν υπάρχει κανένας. Ακόμα και αυτοί που ανήκουν στην κατηγορία των κωφών υπάρχει η λεγόμενη «υπολειμματική» ακοή, η οποία του επιτρέπει με την κατάλληλη εκπαίδευση να μπορεί να αξιοποιήσει και να αποκτήσει ομιλία. Πάμε παρακάτω.

Όσον αφορά τις τοπικές κοινωνίες τώρα της περιφέρειας όπου και εγώ εκεί δραστηριοποιούμαι, επιτρέψτε μου να υποστηρίξω την άποψη ως αντικειμένου γνώστης της πραγματικότητας, ότι τα περιφερειακά ή τοπικά μέσα ευρείας ενημέρωσης ή κοινωνίας, είναι σε θέση να διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαφώτιση της κοινής γνώμης και τούτο διότι το τοπικό μέσο ως στοιχείο και εξάρτημα της τοπικής κοινωνίας, μπορεί να προσφέρει εξειδικευμένη ενημέρωση για πρακτικά ζητήματα και θέματα καθώς και για προβλήματα της καθημερινότητα των ατόμων με αναπηρία και του χώρου τους, αλλά και να προβαίνει σε συγκεκριμένες και ουσιαστικές παρεμβάσεις προς κάθε κατεύθυνση.

Αυτό το προνόμιο τουλάχιστον τα περιφερειακά μέσα το έχουμε και ευτυχώς εξ όσων γνωρίζω, διότι έχω και την ιδιότητα να είμαι μέλος του Δ.Σ. των Ημερησίων Περιφερειακών Εφημερίδων. Η συντριπτική πλειοψηφία των συναδέλφων πραγματικά αξιοποιεί αυτή τη δυνατότητα και όταν χρειάζεται κάνει τις ανάλογες παρεμβάσεις.

Τέλος, κλειδί στην υπόθεση της σωστής ενημέρωση αποτελεί και η εκ μέρους των Μέσων σωστή προσέγγιση των γονέων και κηδεμόνων, καθώς και των φορέων ΑΜΕΑ. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να αναπτυχθεί συνεργασία μέχρι του σημείου του να λειτουργεί η μια πλευρά ως κινητήριος μοχλός της άλλης, με κοινό παρανομαστή την αδιάκοπη προσπάθεια ανάδειξης, προώθησης και επίλυσης των θεμάτων, ζητημάτων και προβλημάτων του χώρου της αναπηρίας.

Για να είναι αυτή η κοινή προσπάθεια περισσότερο αποδοτική, οι μεν γονείς, κηδεμόνες και φορείς ΑΜΕΑ μπορούν να ενημερώνουν συνεχώς τα μέσα για κάθε θέμα, ζητήματα ή προβλήματα, τα δε μέσα να μεριμνούν συνεχώς για την ορθή διαχείριση και προβολή του χώρου της αναπηρίας.

Με τη σειρά τους η μέριμνα των μέσων για το χώρο των αναπηρίας είναι τόσο περισσότερο ουσιαστική, όσο περισσότερο γνώστες αυτού είναι οι ενασχολούμενοι δημοσιογράφοι. Να λοιπόν που και σε αυτό τον τομέα η εξειδίκευση φέρνει καλύτερα αποτελέσματα, διότι στο χώρο της αναπηρίας προσφέρουμε τη μεγαλύτερη υπηρεσία όταν διακηρύσσουμε λιγότερα και σαφή και πράττουμε περισσότερα και ουσιαστικά.

Και ο χώρος των μέσων ευρείας ενημέρωσης και επικοινωνίας μπορεί να συμβάλει τα μέγιστα στη στήριξη και ανάδειξη του χώρου της αναπηρίας, λειτουργώντας σύμφωνα με ακριβώς αυτό το πνεύμα. Σας ευχαριστώ.

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Ευχαριστούμε κ. Περπερίδη για τα πολύ ενδιαφέροντα πράγματα που μας είπατε. Πάμε στον κ. Κουτσούκο. Ο κ. Ηλίας Κουτσούκος είναι Γενικός Γραμματέας του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΜ-Θ και βεβαίως συνάδελφός μας στην ΕΤ-3.

 

Η. ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ: Να ευχαριστήσω με τη σειρά μου την κα Παπαδά που μας έδωσε την ευκαιρία για τη συνδιοργάνωση της ημερίδας και εγώ θα σας απασχολήσω πολύ λίγο και θα μιλήσω περί τυφλότητας γενικώς. Η συμπεριφορά των ΜΜΕ προς τα άτομα με ιδιαιτερότητες ή τα άτομα με ειδικές ανάγκες ή τα αναπηρικά άτομα, ακόμα και το γεγονός πως δεν έχουμε συμφωνήσει για το πώς ονοματίζουμε τους συνανθρώπους μας αυτούς, φανερώνει μια εγγενή αναπηρία των ΜΜΕ στον τομέα της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Είναι γεγονός επίσης πως στην υποχρεωτική μας εκπαιδευτική διαδικασία ουδέποτε είχαμε κάποιο μάθημα που να μας ενημερώνει για τέτοια θέματα και οι μόνες αναφορές εξαντλούνταν στο επίπεδο μιας εξόχως κατά την άποψή μου αγκυλωτικής φιλανθρωπίας, η οποία μπορεί να συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας.

Εγώ προσωπικά θέλω να πω με πολύ ειλικρίνεια πως δε γνώριζα και πολλά γι' αυτά τα θέματα μέχρι το 1997, όταν μια παρέα τυφλών παιδιών νεαρών επισκέφθηκε τον Οργανισμό Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης και μου ζήτησε τη συνδρομή μου επειδή εκείνο το διάστημα εργαζόμουν ως σύμβουλος επικοινωνίας σε θέματα τηλεόρασης.

Από το '77 και για λίγα χρόνια μετά ήμουν τερματοφύλακας των τυφλών ποδοσφαιριστών του ΠΥΡΣΟΥ Θεσσαλονίκης και ταυτόχρονα από το 1977 είμαι Αντιπρόεδρος του μοναδικού αυτού σωματείου για τη Βόρεια Ελλάδα και λέω μοναδικό, γιατί ο ΠΥΡΣΟΣ έχει τμήματα στίβου, τζούντο, ποδηλασίας, κολύμβησης, σκοποβολής, σκι, ιστιοπλοΐας,  90 αθλητές, το μεγαλύτερο αθλητικό σωματείο στην Ελλάδα με 11 παραολυμπιονίκες.

Η συναναστροφή μου με τους τυφλούς φίλου μου ποδοσφαιριστές όπως είναι φυσικό δε σταμάτησε στο καθαρά αθλητικό πεδίο, αλλά έχει σχέση και με αυτό που λέμε παρέα, ταξίδι, γλέντι. Θέλω να σας διηγηθώ κάτι που με είχε συγκλονίσει στις αρχές που ξεκίνησα έτσι εθελοντικά, από περιέργεια, από δημοσιογραφική εμμονή να δω τι συμβαίνει σε αυτό το χώρο.

Ένα περιστατικό. Εγώ δεν οδηγώ αυτοκίνητο, οδηγώ μηχανές εδώ και 40 χρόνια μεγάλου κυβισμού. Πήγα με τη μηχανή μου στη Σχολή Τυφλών. Στο πίσω μέρος έχει μια μεγάλη αυλή, η οποία έχει ένα μήκος 60 μέτρα και ένα πλάτος γύρω στα 40. Και με πλησιάζει ένας φίλος μου τυφλός και μου λέει, είναι ευκαιρία τώρα που ήρθες να δώσεις τη μηχανή να κάνει μια βόλτα ο Σωτήρης.

Δεν πήγε αμέσως στο μυαλό μου, αλλά εμφανίστηκε ο Σωτήρης, τυφλός, εντελώς τυφλός, ο οποίος μου είπε θα μου δώσεις τη μηχανή να κάνω μια βόλτα; Αντιλαμβάνεστε πως αισθανόμουν εγώ εκείνη την ώρα. Δεν μπορούσα να το καταλάβω καλά. Κατεβάζω τη μηχανή. Του λέω κοίταξε να εις πρώτη κάτω, δευτέρα επάνω. Μου λέει άσε-άσε, ξέρω.

Ανεβαίνει πάνω στη μηχανή, είχα τότε μια χιλιάρα Kawasaki και φεύγει έτσι όπως δεν μπορώ να φύγω εγώ, πάει στα 50 μέτρα, πατάει ένα φρένο, την ξαναφέρει μπροστά μου. Μου λέει να κάνω ακόμα μια βόλτα; Λέω κάν' τη. Την κάνει, την ξαναφέρνει και μου λέει τώρα που είσαι δημοσιογράφος και γνωστός, θα μου κάνεις μια χάρη.

Του λέω ότι θέλεις Σωτήρη. Λέει να πάμε μαζί στο αεροδρόμιο, να πάρεις μια άδεια και να με αφήσεις αν την τρέξω 200 χλμ πάνω στο διάδρομο. Αυτό είναι αδιανόητο να το σκεφτεί κανείς, γιατί εγώ όταν επεχείρησα να κλείσω τα μάτια μου στην παραλιακή για δέκα δεύτερα, κόντεψα να γκρεμοτσακιστώ και έχω μια τεράστια εμπειρία.

Αυτό και διάφορα άλλα περιστατικά ήταν που με έκανε να σκεφτώ τι διαφορά μπορεί να έχει ο Σωτήρης, ο οποίος βεβαίως Σωτήρης είχε μέσα στον εγκέφαλό του την αίσθηση της ισορροπίας, διότι μέχρι τα 17 του πριν τυφλωθεί από ένα ατύχημα με τρακτέρ, πάρει φωτιά το τρακτέρ και χάσει την όρασή του ήταν ο πρώτος καμικάζι στην Καρδίτσα, κράτησε αυτό το πράγμα και εμένα μου απέδειξε ότι όχι η δύναμη της ψυχής αυτά τα περίφημα που λέμε που δεν λένε τίποτα, η δύναμη της ζωής, όχι της ψυχής, μπορεί να έχει συμπεριφορές που είναι ίδιες με τη δική μου.

Εμείς οι βλέποντες και πολλές φορές έχοντες μεγάλη τύφλα στην καθημερινότητά μας επειδή περιφερόμαστε μέσα σε ένα υγιές σώμα που έχει αυτή τα κλασική μορφή της υγείας, δεν μπορούμε να καταλάβουμε για παράδειγμα μια μορφή πληροφορίας, τι είναι η νόσος του «Κουάτ» που έπαθε η φίλη μου η Αγλαϊα 17 χρονών. Κοιμάται κάποιος τη νύχτα και το πρωί δε βλέπει. Τρεις άνθρωποι σε όλη την Ευρώπη την έχουν.

Αυτό όμως ως πληροφόρηση, εμείς δεν το γνωρίζουμε. Τα ΜΜΕ και ιδιαίτερα η τηλεόραση σήμερα όσο και αν διαφωνούν μερικοί, έχει αντικαταστήσει την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση στον τομέα των προτύπων και διαμορφώνει καταλυτικά την καθημερινή μας συμπεριφορά στον κοινωνικό μας χώρο.

Όσο δεν παρεμβαίνουν σαν υπεύθυνοι πολίτες στη διαμόρφωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας της τηλεόρασης, τόσο η κοινωνική μας συμπεριφορά θα επαφίεται στα χέρια κάποιων πολιτικών που θα καθορίζουν πολιτικές, κατά την άποψή μου αναπηρικές, απέναντι στα προβλήματα των ιδιαιτεροτήτων ή της αναπηρίας, όπως θέλετε πείτε το.

Η ισότιμη συμπεριφορά προς όλα τα άτομα πέρα από εξαιρετικές ειδικές περιπτώσεις, είναι ο μόνος τρόπος λύσης όλων των προβλημάτων. Μπορεί η ΕΤ-3 και χαίρομαι πραγματικά γιατί είμαι και ιδρυτικό στέλεχος της ΕΤ-3 που ο φίλος μας ο Γιώργος έχει μια εκπομπή την «Έκτη Αίσθηση» και μπράβο στην ΕΤ-3, μπορεί να έχει γίνει για παράδειγμα θεσμός το δελτίο ειδήσεων για κωφούς, αυτό όμως δεν σημαίνει πως κατορθώσαμε να έχουμε μια πολιτική απέναντι στο πρόβλημα. Και ακόμα όταν δημιουργούμε ένα ειδικό κανάλι, μια ψηφιακή πλατφόρμα.

Γιατί το πλέον σημαντικό είναι η ενσωμάτωση του προβλήματος στην καθημερινότητα της κοινωνίας. Αυτό σημαίνει πως αν εγώ για παράδειγμα αγαπάω τους φίλους μου τους τυφλούς, να μου μάθει η κοινωνία ότι πρέπει να κάνω παρέα μαζί τους για να τους θεωρώ ισότιμους φίλους μου, που έχουν τις ίδιες ευκαιρίες με εμένα και αυτό δυστυχώς δε γίνεται.

Τώρα θα θυμηθώ κάτι κα Καμπίτογλου, τη φασαρία που έγινε, ένα ντόρο μικρό δημοσιογραφικό πριν μερικά χρόνια, με το αίτημα των τυφλών να γίνουν γιατροί. Εγώ έχω πάει στην Κούβα με τους τυφλούς. Η Κούβα έχει Καθηγητές Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο και έχει γιατρούς τυφλούς. Δεν ξέρω εκεί πως έγινε το πράγμα, γιατί εδώ το θέμα ήταν ότι ένας τυφλός δεν μπορεί να δει μέσα στο μικροσκόπιο.

Τώρα, πόσο τυφλοί είναι οι πολιτικοί της Κούβας, η διαμόρφωσή τους, ώστε να βάζουν τυφλούς και να τους κάνουν γιατρούς, είναι ένα ζητούμενο. Λυπάμαι που το λέω, αλλά η ισότιμη συμπεριφορά στις μέρες μας είναι ζητούμενο. Ακόμα και αν είμαστε περήφανοι που έχουμε μια δημοκρατία που κρατάει 2,5 χιλιάδες χρόνια.

Η σύγχρονη κοινωνία πάσχει από έναν μαζικό ιδρυματισμό των πολιτών της και φταίνε και τα ΜΜΕ γι' αυτό. Δηλαδή οι φοβίες είναι κυρίαρχα συναισθήματα, είτε παρακολουθείς ένα δελτίο ειδήσεων, είτε παρακολουθείς τον καιρό στην τηλεόραση, λες και πρέπει να φοβηθείς αν αύριο θα πέσει η θερμοκρασία στο μηδέν. Αφού είναι χειμώνας θα πέσει. Υπάρχει η έννοια του φόβου. Φαντάζομαι ότι αντιλαμβάνεστε αυτό που λέω. Είτε πρόκειται για μια άλλη επίδειξη, οποιαδήποτε.

Και θα τελειώσω με ένα που έλεγε ένας πολύ μεγάλος μαθηματικός που αγαπάει ο Παντελής Σαββίδης, μιλώντας με τον Αϊνστάιν, τον Κουρτ Γκέντελ, «ποτέ δεν είναι αργά γιατί πάντα είναι αργά». Και γι' αυτό κάτι πρέπει να κάνουμε. Να είστε καλά.

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Μπράβο Ηλία, καλά μας τα είπες. Πάμε τώρα στον τελευταίο ομιλητή του πάνελ μας τον κ. Αντώνιο Ρέλλα, ο οποίος είναι σκηνοθέτης και πολίτης με αναπηρία. Σας ακούμε κ. Ρέλλα.

 

Α. ΡΕΛΛΑΣ:  Καλησπέρα σας. Πριν ξεκινήσω την τοποθέτησή μου θέλω να πω το εξής: Να ενημερώσω τον κ. Κουτσούκο ότι από το 2003 οι Ευρωπαίοι πολίτες με αναπηρία ονομάζονται πολίτες με αναπηρία και περισσότερα γι' αυτό σίγουρα θα μπορούσε να πει και ο κ. Λαγόπουλος, ο οποίος γνωρίζει, αλλά θα το αφήσουμε πιθανότατα στο τέλος.

Αυτοπροσδιοριζόμαστε ως άνθρωποι με αναπηρία και όχι ως άνθρωποι με ειδικές ανάγκες. Είναι κάτι που αποφασίσαμε μέσω των οργάνων μας οι Ευρωπαίοι πολίτες με αναπηρία. Ξεκινώ με την τοποθέτησή μου πως τα ΜΜΕ μορφώνουν και διαμορφώνουν.

Προέρχομαι από το χώρο της τηλεόρασης. Έχω εργαστεί για περισσότερο από 17 χρόνια, τα περισσότερα μάλιστα ζώντας σε συνθήκες αναπηρίας. Έτσι, θα προσπαθήσω να σας μεταφέρω όσο πιο αντικειμενικά μπορώ την εικόνα που έχω σχηματίσει από την εμπειρία αυτή και εννοώ και ως εργαζόμενος στα ΜΜΕ, αλλά και ως πολίτης με αναπηρία.

Θα ξεκινήσω όμως με κάποιες γενικές διαπιστώσεις. Υπάρχει πρόβλημα άσκησης κοινωνικών δικαιωμάτων αναφορικά με τους ανθρώπους με αναπηρία; Δε θα σας πω τη γνώμη μου. Θα αναφέρω ότι το 90% των ΑΜΕΑ δεν έχει πρόσβαση στην εκπαίδευση και ότι το 80% στην αγορά εργασίας. Τα ποσοστά πρόσβασης εκπαίδευσης και εργασίας καταδεικνύουν την παρεμπόδιση που υφίστανται οι ΑΜΕΑ στην απολαβή κοινωνικών δικαιωμάτων.

Οι πολίτες με αναπηρία βιώνουν ρατσισμό στην κοινωνική τους ζωή; Ας μη βιαστούμε να απαντήσουμε ότι δεν είμαστε ρατσιστές εμείς. Ας δούμε πως ορίζεται ο ρατσισμός. Με τον όρο ρατσισμό εννοούμε ένα πλέγμα αντιλήψεων, στάσεων, συμπεριφορών, που εξαναγκάζει ορισμένους ανθρώπους σε υποτελή διαβίωση και αυτό μόνο και μόνο επειδή ανήκουν σε μια διακριτή κατηγορία ανθρώπων.

Ως δικαιολογία για τις διακρίσεις χρησιμοποιείται η διαφορετικότητα της ομάδας στην οποία προσάπτονται συχνά, όχι πάντα όμως, μια υποτιθέμενη κατωτερότητα ή επικινδυνότητα. Το φάσμα της υποτελούς διαβίωσης είναι ευρύ, έχει πάντοτε πυρήνα τον αποκλεισμό από δημόσια και κοινωνικά αγαθά ή την ανισότιμη συμμετοχή σε αυτά.

Αντικειμενικά τι μπορούμε να απαντήσουμε τώρα; Προφανώς ότι βιώνουν ρατσιστικής συμπεριφορά τα ΑΜΕΑ. Για να μπούμε στο θέμα της συζήτησής μας, αναπαράγουν ή όχι το ρατσισμό τα ΜΜΕ που οι πολίτες με αναπηρία βιώνουν στην καθημερινή τους ζωής; Έχω μαζέψει τρία-τέσσερα παραδείγματα. Θα σας παρουσιάσω  μόνο ένα για να τελειώσουμε σύντομα, να δούμε και τις ταινίες μετά.

Θα κρατήσω το παράδειγμα από μία πολύ γνωστή εφημερίδα. Λέει ο δημοσιογράφος «τυφλή από τα 8 της η 30χρονη κα Δ.Κ. Μπήκε στο βιβλίο των ρεκόρ για 8.514 ξύστρες που συνέλεξε. Όταν ήταν 8 χρονών από μία ασθένεια έχασε το φως της. Δεν έχασε όμως το κουράγιο της και το πάθος της για ζωή, αφού σήμερα, 23 χρόνια μετά το «χτύπημα» που δέχθηκε, είδε, μάλλον ψηλάφισε το όνομά της στις σελίδες του βιβλίου Γκίνες».

Και καταλήγει το συγκεκριμένο άρθρο, «εμείς είδαμε τη συλλογική με το φως των ματιών μας, εκείνη το βλέπει καθημερινά με το φως της ψυχής της. Ένα παράδειγμα προς μίμηση για όλους μας, αλλά και για τους ανθρώπους που χτυπήθηκαν με άδικο και σκληρό τρόπο απ' τη ζωή, για τα άτομα με ειδικές ανάγκες όπως τα αποκαλούμε».

Αυτό το κείμενο είναι πριν από δύο χρόνια και φυσικά δεν αντέδρασε κανείς. Το δεχθήκαμε στωικά. Πριν από μια βδομάδα συνάντησα ένα νέο παιδί τον Άρη, σε ένα κέντρο αποκατάστασης στην Αθήνα όπου ζω. Πριν από λίγους μήνες ο Άρης είχε χάσει το χέρι του από μια επίθεση, ίσως να θυμάστε του πατέρα της φίλης του, με ένα σπαθί του έκοψε το χέρι.

Συζήτησα μαζί του, είχα την ευκαιρία να μιλήσουμε και μου είπε για την τραυματική εμπειρία που είχε. Μην περιμένετε να σας πω για το γεγονός. Η τραυματική του εμπειρία είχε να κάνει με τον τρόπο που του συμπεριφέρθηκαν τα ΜΜΕ.

Όλα αυτά τα χρόνια μετέφερα σε συναδέλφους δημοσιογράφους αλλά και σκηνοθέτες και παραγωγούς την προσωπική μου εμπειρία, αλλά και μέσα απ' την γνωριμία μου και τη συμμετοχή μου στο αναπηρικό κίνημα τις θέσεις των ανθρώπων που βιώνουν αυτή τη συνθήκη. Ο τρόπος που παρουσιάζονται τα ΑΜΕΑ από τα ΜΜΕ δεν είναι αντικειμενικός, ούτε αντιπροσωπευτικός. Εκφράζει την κυρίαρχη άποψη, αλλά όχι εμάς τους ίδιους.

Όσες φορές επιχείρησα να δημιουργήσω είδηση με αντικειμενικά κριτήρια; Η απάντηση ήταν δεν πουλάει. Συνήθως η είδηση που αφορά ΑΜΕΑ πρέπει να έχει πικάντικα ελατήρια, πρέπει να ιντριγκάρει τη μάζα, πρέπει να πουλάει. Και αυτό που πουλάει είναι ο πόνος, το δάκρυ, η εξαθλίωση, ένας πόνος μοναχικός, τόσο μοναχικός που καθιστά τον ανάπηρο πολίτη και λέω ανάπηρο πολίτη γιατί έτσι το αντιλαμβάνονται, ως αναξιοπαθούντα.

Ο πόνος και η αναξιοπάθεια αποτελούν την πρώτη ύλη για την κατασκευή της είδησης. Η ιστορία συνήθως εξελίσσεται, καταγγέλλεται η εκμετάλλευση από τον ανθρωπιστή δημοσιογράφο ή αναγγέλλονται φιλανθρωπίες. Όσον αφορά για τις φιλανθρωπίες ανοίγω μια παρένθεση και λέω την άποψή μου την οποία ενστερνίζονται αρκετοί, ότι η φιλανθρωπία βλέπει μόνο την ανάγκη και όχι την αιτία που τη δημιουργεί.

Έτσι, ο μύθος της αναπηρικής δυστυχίας διαιωνίζεται. Ο συντηρητικός αυτός μύθος που θέλει τον άνθρωπο με αναπηρία δυστυχισμένο. Το δυστυχισμένο πλάσμα εκμετάλλευση από τη μία, τυχερό πάνω στην ατυχία του που θα ανακουφιστεί από την άλλη. Για τη διατήρηση του συγκεκριμένου προτύπου παρουσιάζονται ως παραδείγματα ελάχιστοι, οι οποίοι έχουν υπερβεί τα όριά τους και έχουν κατορθώσει με ηρωικό τρόπο να αποδείξουν ότι αξίζουν.

Αυτοί είναι οι ήρωες της ζωής, τα άτομα με ειδικές ικανότητες και άλλα τέτοια ευτράπελα που ακούμε. Οι δύο αυτές αντίρροπες τάσεις υπονομεύουν κάθε κοινωνική απενοχοποίηση της αναπηρίας και παρουσιάζουν στην κοινή γνώμη μια ψευδή εικόνα των ΑΜΕΑ.

Απ' αυτή τη στρεβλή εικόνα απουσιάζει παντελώς ο μέσος όρος, ο άνθρωπος δηλαδή που δεν κινείται στα άκρα, δεν είναι ούτε μίζερος, ούτε σούπερ-ήρωας, γιατί υπάρχουν και μίζεροι και σούπερ-ήρωες. Αλλά είναι ένας μέσος πολίτης με αναπηρία. Θυμηθείτε αν έχετε δει στην τηλεόραση ή έχετε διαβάσει στην εφημερίδα για κάποιον άνθρωπο  με αναπηρία όπου έχει διαπρέψει σε έναν τομέα χωρίς να επικεντρωθεί η αναφορά στο γεγονός ότι είναι ανάπηρος.

Πόσες φορές έχετε δει ή διαβάσει για κάποιον ΑΜΕΑ που εκθειάζεται το όποιο κατόρθωμά του, ακόμα και αν ήταν ασήμαντο, ακριβώς επειδή δεν έχουμε πολλές προσδοκίες από κάποιον που βρίσκεται σε αυτή τη θέση. Ή για να μη μιλήσω για τα δακρύβρεχτα ρεπορτάζ που παρουσιάζουν έναν κακομοίρη καθηλωμένο σε αναπηρικό αμαξίδιο, ενώ στην πραγματικότητα καθηλωμένος είναι κάποιος ο οποίος δεν έχει αναπηρικό αμαξίδιο, που η μοίρα του έπαιξε ένα τραγικό παιχνίδι εστιάζοντας στο δάκρυ του με υπόκρουση μουσικής για κλάματα.

Ή τέλος στην εμμονή των αρχισυντακτών που όταν αραιά και που παρουσιάζουν αθλητές με αναπηρία, αυτό το κάνουν στα κοινωνικά θέματα και όχι στα αθλητικά. Και γενικά η εστίαση στο έλλειμμα και όχι στο όλον.

Τα στερεότυπα αυτά είναι βαθιά ριζωμένα και οι προκαταλήψεις για την αναπηρία δεν έχουν φυσικά αφετηρία στα σύγχρονα δελτία ειδήσεων, η λογοτεχνία, αλλά και ο κινηματογράφος δημιούργησαν μια στρεβλή εικόνα του αναπήρου ανθρώπου ή του ανθρώπου με αναπηρία και τα παραδείγματα είναι πάρα πολλά.

Απ' τον «Μόμπι-Ντικ» όπως προαναφέρθηκε με τον κακό ακρωτηριασμένο καπετάνιο, το «Ζητιάνο» του Καρκαβίτσα, η τέχνη έχει καταγράψει την αναπηρία με αρνητική διάσταση τις περισσότερες φορές. Αυτή λοιπον, για να το φέρω και σε προσωπικό επίπεδο, η αντίφαση που βίωνα με έκανε να ψάχνω τρόπους να παρουσιάσω μια διαφορετική εκδοχή, τη δική μου εκδοχή ή εν πάση περιπτώσει την εκδοχή που οι άνθρωποι με αναπηρία αντιλαμβανόμαστε και ζούμε καθημερινά.

Έτσι, λοιπόν ως σκηνοθέτης με πρόσβαση στο περιεχόμενο των προγραμμάτων της τηλεόρασης, πρότεινε την δημιουργία ειδήσεων που αφορούσαν τα άτομα με αναπηρία. Θεωρώ ότι ο ρόλος των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης είναι η χειραφέτηση των ατόμων με αναπηρία και η επικράτηση προτύπων που απενοχοποιούν την αναπηρία.

Απ' το '94 έως το 2005 έχω επιμεληθεί πολλά ρεπορτάζ, έρευνες, αν και δεν είμαι δημοσιογράφος, αλλά λόγω ανάγκης το έχω κάνει αυτό, που όμως δεν έφτανε, ήταν σαν μια σταγόνα στον ωκεανό. Η άποψή μου πνιγόταν πάντα από την κυρίαρχη άποψη και απ' την επιτακτική ανάγκη της είδησης που δήθεν πουλάει.

Έτσι, αποφάσισα να κάνω μια παράλληλη διαδρομή, ένα ντοκιμαντέρ «του Αιγαίου κύματα». Τι είναι «του Αιγαίου κύματα». Την ιδέα μου έδωσαν πέντε κολυμβητές με αναπηρία που ένα χρόνο πριν τους παραολυμπιακούς αγώνες της Αθήνας αποφάσισαν να διασχίσουν το Αιγαίο ξεκινώντας από το Σούνιο και καταλήγοντας στη Μήλο, μια απόσταση μεγαλύτερη από 150 χιλιόμετρα.

Και μέσα απ' αυτό να περάσουν ένα μήνυμα το οποίο δεν χωρούσε αμφισβήτηση. Οι άνθρωποι με αναπηρία δεν είναι ανίκανοι, αντίθετα μπορούν να πραγματοποιήσουν σπουδαία πράγματα. Οι αθλητές με αναπηρία δεν είναι ούτε ήρωες της ζωής, ούτε άτομα με ειδικές ικανότητες, είναι απλά αθλητές με αναπηρία.

Μέσα απ' τη σκληρή προπόνηση μπορούν να πετύχουν το στόχο τους. Έτσι, ακολούθησα και κατέγραψα την αποστολή και μέσα στις πέντε κοπιαστικές αλλά όμορφες μέρες που περάσαμε μαζί φτάσαμε στην ολοκλήρωση του εγχειρήματος στη Μήλο.

Στην επιστροφή συνειδητοποίησα ότι το ντοκουμέντο που είχα στα χέρια μου ήταν σημαντικό. Αποφάσισα να καταγράψω την προετοιμασία των πέντε αθλητών με διάθεση σκιαγράφησης της προσωπικότητάς τους, μέσα απ' την κάμερα «αλήθεια» και τους ακολούθησα μέχρι την τελετή λήξης των αγώνων. Για άλλη μια φορά όμως τα μέσα αρνήθηκαν να μεταδώσουν την είδηση και όσοι τη μετέδωσαν εστίασαν κατά κύριο λόγο στο έλλειμμα και όχι στον άνθρωπο αθλητή.

Τελικά το ντοκιμαντέρ έγινε αποδεκτό στις κινηματογραφικές αίθουσες στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης, στο Πανόραμα Ανεξάρτητων Δημιουργών, στο Φεστιβάλ Budapest bridge στην Ουγγαρία, σε χώρους τέχνης, και σε Πανεπιστήμια.

Αυτό που με εντυπωσίασε και θέλω να σας το αναφέρω είναι ότι ο κόσμος που ήταν στις παρουσιάσεις τις ταινίες μου διψούσε για τη διαφορετική αυτή αντίληψη του θέματος, το οποίο παρουσιάζεται όπως παρουσιάζεται κυρίως από τα ΜΜΕ.

Οι άνθρωποι με αναπηρία στην Ελλάδα σε αριθμό είναι περίπου - το ακούσαμε και πριν - ένα εκατομμύριο, το 10%. Υπολογίστε όμως τους συγγενείς, τους φίλους, τους ανθρώπους που εργάζονται στο χώρο της αναπηρίας. Είναι ένας σεβαστός αριθμός πολιτών που ενδιαφέρεται για την ορθή και αντικειμενική προβολή της εικόνας των αναπήρων.

Ποιος είναι ο τρόπος όμως για να αναστρέψουμε την στρεβλή αυτή εικόνα

Πρέπει να ξεφύγουμε απ' τη λογική του τι πουλάει και του τι όχι και να μεταφέρουμε την είδηση με αντικειμενικά κριτήρια. Πρέπει να υπάρχουν δημοσιογράφοι, σκηνοθέτες, παραγωγοί, που να διαθέτουν τουλάχιστον τριβή με το χώρο της αναπηρίας, για να μπορούν να ανακαλύψουν πρώτα απ' όλα την είδηση και να τη μεταφέρουν με το σωστό τρόπο.

Τέλος, θεωρώ ότι πρέπει στα ΜΜΕ να εργάζονται και άνθρωποι από το χώρο της αναπηρίας. Το Πρίσμα+ πιστεύω ότι θα κινηθεί σε αυτή την κατεύθυνση, γιατί αυτό είναι μια προσδοκία των ανθρώπων με αναπηρία. Αυτά και άλλα πολλά πρέπει να τα κατακτήσουμε. Όμως έχουμε και κάποια δεδομένα τα οποία έχουμε ήδη κατακτήσει και θέλω να το αναφέρω.

Το Συνέδριο που για τρίτη φορά θα πραγματοποιηθεί τον Ιούνιο με πρωτοβουλία του Υπουργού Επικρατείας του κ. Ρουσόπουλου, που διοργανώθηκε από τις Γενικές Γραμματείες Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, αξίζουν πραγματικά συγχαρητήρια όχι μόνο για την πρωτοβουλία, αλλά και για τη συνέπεια.

Ένα άλλο δεδομένο είναι και το Φεστιβάλ το Emotion Pictures, στο οποίο συμμετέχω και εγώ και εδώ είμαι ως εκπρόσωπός του, το οποίο οργανώθηκε από τις Γενικές Γραμματείες Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, αλλά και το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου και είναι υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση της κυρίας Μαίρης Χατζημιχάλη - Παπαλιού.

Περισσότερες από 350 ταινίες ντοκιμαντέρ έφτασαν στο γραφείο του 1^ου Φεστιβάλ. Το φεστιβάλ πέτυχε το στόχο του, προετοιμάστηκε, παρουσιάστηκε και επικοινωνήθηκε με φεστιβαλικούς όρους διεθνούς κύρους. Παρουσιάστηκε μεγάλη γκάμα θεμάτων. Ήταν καταλυτικής σημασίας η συμμετοχή των ξένων δημιουργών, αλλά ενδιαφέρουσα και η συμμετοχή των Ελλήνων.

Ξέρετε, η αναπηρία συνήθως παρουσιάζεται ως περιθωριακό φαινόμενο και ίσως για πρώτη φορά αντιμετωπίστηκε στην οικουμενική της διάσταση. Αυτό είναι ένα κέρδος, ένα στοίχημα πολιτισμού που ήδη έχει κατακτηθεί. Θέλω να αναφέρω επίσης και τελειώνω, ότι τα βραβευμένα ντοκιμαντέρ από το Φεστιβάλ Emotion Pictures προβάλλονται ήδη από το Πρίσμα+.

Σας ευχαριστώ πάρα πολύ.

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Το πρόγραμμα προβλέπει προβολή βραβευμένων ταινιών τις οποίες θα προλογίσει ο κ. Ρέλλας, αλλά θα ήθελα κάνοντας μια μικρή κατάχρηση του ρόλου μου να σας ρωτήσω κάτι δημοσιογραφικό, γιατί δεν το κατάλαβα. Αν κατάλαβα καλά είπατε ότι όταν προσεγγίζει ένας δημοσιογράφος ένα θέμα, μια επιτυχία ενός ανθρώπου με αναπηρία, προβάλει και την ιδιαιτερότητα που έχει.

Η δικιά μου η απορία, γιατί και εγώ έτσι ενδεχομένως να το έκανα, η απορία μου είναι εάν αυτό που έκανε ήταν πολύ πιο δύσκολο από έναν που δεν έχει αναπηρία να το κάνει, για ποιο λόγο δεν πρέπει να προβληθεί αυτό;

Α. ΡΕΛΛΑΣ: Τι εννοείτε; Τι είναι πιο δύσκολο;

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Δηλαδή για παράδειγμα, εάν τρέξει ένας στα δέκα δευτερόλεπτα 100 μέτρα και έχει πρόβλημα στο τρέξιμο, έχει ένα πρόβλημα με αναπηρία, είναι ένας άνθρωπος με αναπηρία και σε δέκα δευτερόλεπτα τρέχει και ένας που δεν έχει, γιατί να μην επισημάνουμε την ιδιαιτερότητα αυτή;

Α. ΡΕΛΛΑΣ: Τι να σας απαντήσω; Βέβαια έχω απάντηση αλλά θα μας πάρει πάρα πολύ ώρα η απάντηση. Θα το συζητήσουμε ιδιαιτέρως μετά.

Αξίζει τον κόπο να μείνετε να δείτε τις τρεις ταινίες που έχει επιλέξει η κα Παπαλιού και η κα Παπαδά. Η πρώτη ταινία που θα δούμε είναι «Ο χορός του Φοίνικα» της Καρίνα Έππερλαϊν. Είναι μια ταινία για την ομορφιά και τη δύναμη του ανθρώπου που αψηφά τις προκαταλήψεις περί αναπηρίας. Ο χορευτής Όμηρος Αβίλα χάνει το δεξί του πόδι και το μεγαλύτερο μέρος του γοφού από καρκίνο. Η ταινία αποκαλύπτει ότι με τη δύναμη της καρδιάς και της θέλησής του μπορεί να πραγματοποιηθεί ακόμα και το απίθανο. Τα υπόλοιπα σας αφήνω να τα δείτε μόνοι σας στην ταινία, δεν θα το διαβάσω όλο.

Η δεύτερη ταινία είναι «Τα μάτια μου» του Έρλεντ Ε. Μο. Η Κάτια 16 χρονών και η Καθρίν 8 χρονών έχουν αναπτύξει ιδιαίτερη σχέση με τη μουσική, τη φύση και γενικότερα με τις αισθήσεις. Η Κάτρια και η Κάθριν είναι τυφλές, αλλά έχουν αναπτύξει τις υπόλοιπες αισθήσεις τους σε τέτοιο βαθμό που σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους τις βιώνουν με πρωτοφανή ενθουσιασμό.

Και τέλος θα δούμε την ταινία του κινηματογραφικού εργαστηρίου του φεστιβάλ μας «Θεός στον ορίζοντα». Δεν θα πω περισσότερα. Απλά την ταινία επιμελήθηκε η σκηνοθέτιδα η κα Λένα Βουδούρη. Σας ευχαριστούμε.

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Ευχαριστούμε πολύ για την παρουσία σας.